بازشناسي ساختار مباحث توحيد در كلام اماميه

قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال دهم، شماره اول، پياپي 22، بهار و تابستان 1398

عبدالکريم بهجت‌پور/ دانشيار پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي     m.tamhid@chmail.ir
 محمدميثم حقگو/ دانشجوي دکتري رشتة مدرسي «معارف اسلامي»، گرايش «مباني نظري اسلام»، در دانشگاه معارف اسلامي قم    haghgoo@whc.ir
دريافت: 25/10/1397 ـ پذيرش: 21/03/1398
چکيده
متکلمان اماميه با توجه به جايگاه ويژة مبحث «توحيد»، همواره با عنايت خاصي به اين بحث پرداخته‌اند. گستردگي مباحث توحيد، و چالش‌ مستمر اماميه با انديشه‌هاي ديني و فرقه‌اي رقيب، موجب شده است تا موقعيت طرح اين بحث و شيوة ساختاربندي آن از اهميت بسزايي برخوردار گردد. هدف دانش کلام در دو ساحت «آموزش» و «دفاع از معتقدات» خلاصه مي‌شود. در اين دو ساحت، خوش‌ساخت بودن مطالب به لحاظ جامعيت، مانعيت و رعايت ضوابط منطقي تقسيم، جايگاه ويژه‌اي دارد. بدين لحاظ، در اين مقاله با روش «کتابخانه‌اي» و «تحليلي»، ساختار شمار قابل توجهي از آثار کلامي اماميه، در دو بخش «ثبوتي يا سلبي بودن توحيد» و «مراتب توحيد» بررسي شده است. در نتيجة اين تحقيق، روشن مي‌شود که اصطلاح «توحيد» داراي چند معناي متفاوت بوده است؛ ساختار مباحث توحيدي، همواره در حال تطور و تکامل بوده و ساختارهاي متنوعي ارائه شده است. در اين ساختارها، گاه برخي مراتب توحيد مغفول واقع شده و گاه مقتضيات منطقي تقسيم رعايت نشده است. در ساختار پيشنهادي، تلاش شده است تا ضمن توجه به مراتب توحيد، سازمان منطقي نيز رعايت شود.
كليد‌واژه‌ها: ساختار، کلام اماميه، توحيد، توحيد نظري، ثبوتي، سلبي، مراتب توحيد.