بررسي و نقد رويكرد «تفكيك» با تأكيد بر آراء ميرزا مهدي اصفهاني در باب «حقيقت عقل و حوزة اعتبار و كاركردهاي آن»

قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال دهم، شماره اول، پياپي 22، بهار و تابستان 1398

محمد جعفري / دانشيار رشتة «کلام» مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره     mjafari125@gmail.com
 مهدي قاسمي فيروزآبادي / دکتري «کلام» مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره    mahdiqasemi@chmail.ir
دريافت: 19/01/1398 ـ پذيرش: 20/06/1398
چکيده
رويکرد موسوم به «تفکيک» در موضوع حقيقت عقل و دامنة اعتبار و کارکردهاي آن، با رويکرد مشهور شيعي اختلاف نظر دارد. بر اساس رويکرد «تفکيک»، عقل انسان در تغاير ذاتي با روح اوست. عقل قابل تکامل است، ولي روح انسان همواره تاريک است. اين رويکرد کارکرد عقل را در استعمالات ديني، منحصر به درک امور عملي، و کارکرد عِلم را منحصر به درک امور نظري مي‌داند. ميرزا مهدي اصفهاني يقين حاصل از حس و کتاب و سنّت را مطابق با واقع مي‌داند، اما يقين حاصل از هر‌گونه استدلالي را معتبر نمي‌شمرد. پيروان رويکرد «تفکيک»، قياسِ نهي‌شده در دين را به براهين فلسفي تعميم داده، با هرگونه تعقّل عميق مخالفت مي‌ورزند. ميرزا مهدي اصفهاني ارجاع نظري به بديه را در مقابل روش «تعليم ديني» مي‌داند که صرفاً تذکر به فطرت است و نه استدلال. با روش پژوهش «درون‌ديني»، در نقد اين باورها مي‌گوييم: بر اساس آيات و روايات، عقل انسان مرتبه‌اي از روح اوست و مي‌تواند با استدلالات متّکي به مقدّمات روشن، به درک صحيحي از امور نظري و عملي برسد. در قرآن و روايات، به وفور، از استدلالات عقلي، براي اثبات حقايق نظري و عملي استفاده شده است. 
کليد واژه‌ها: رويکرد «تفکيک»، عقل، مبناگروي، قياس.