عقل

موجود نمی باشد

كاركردهاي عقل در انديشة كلامي شيخ حر عاملي

سال هشتم، شماره اول، پياپي 18، بهار و تابستان 1396
محمد غفوري نژاد / استاديار دانشگاه اديان و مذاهب                                                         ghafoori_n@yahoo.com

ام البنين خالقيان / پژوهشگر و دكتراي شيعه شناسي دانشگاه اديان و مذاهب                              khaleghian@gmail.com

دريافت: 08/01/1396 ـ پذيرش: 05/06/1396

چکيده

شيخ حرعاملي به عنوان يکي از محدثان بنام نيمه دوم قرن يازدهم، در پس چهرة حديثي خود متکلمي است که به روش هاي مختلفي به استنباط آموزه هاي اعتقادي و دفاع از آن در برابر مخالفان پرداخته است. وي در اين راستا از روش هاي نقلي و عقلي بهره برده است. در اين جستار ضمن پرداختن به جايگاه عقل در منظر شيخ حر عاملي، کارکردهاي عقل را در انديشة کلامي وي از خلال مطالعه آثار کلامي متعدد وي کاويده ايم. اين پژوهش به طور مستند بيانگر آن است که شيخ حر عاملي اگر چه نقل را در استنباط اعتقادات اصل مي داند، ليکن عملاً همچون ديگر متکلمان از کارکردهاي سه گانة عقل استفاده کرده است. وي از کارکردهاي مستقل عقل، يعني عقل نظري و عملي و نيز از کارکرد غير مستقل عقل يعني عقل ابزاري بهره برده و با روش هاي عقلي متعدد و متنوع به استنباط آموزه هاي اعتقادي اسلام و مذهب تشيع و دفاع از آن پرداخته است. او معتقد است تعارض بين عقل ابزاري و نقل موضوعيت ندارد و در تعارض عقل نظري و عملي با نقل، بايد نقل معارض را به تأويل برد.

کليدواژه ها: حر عاملي، عقل، عقل نظري، عقل عملي، عقل ابزاري.

سال انتشار: 
8
شماره مجله: 
18
شماره صفحه: 
5

موجود نمی باشد

نظريه ايمانِ اشاعره

سال دوم، شماره اول، بهار 1390، ص 5 ـ 32

Ma'rifat-i Kalami، Vol.2. No.1، Spring 2011

نعيمه پورمحمدي* /محمد سعيدي‌مهر**

چكيده

جايگاه ويژة ايمان در ميان مفاهيم ديني، سبب شده است كه هريك از سنت‌هاي ديني ديدگاهي تفصيلي را دربارة‌ معرفت‌شناسي ايمان، ماهيت ايمان و ويژگي‌هاي آن بپرورانند. امروزه چنين ديدگاهي را نظرية ايمان مي‌نامند. هدف از نگارش اين مقاله، استخراج مؤلفه‌هاي اصلي نظرية ايمان متكلمان اشعري متقدم است. با مرور ديدگاه‌هاي جمعي از مهم‌ترين متكلمان اشعري متقدم (از ابوالحسن اشعري تا پيش از غزالي) و تحليل آن مي‌توان به نظريه‌اي با اين ويژگي‌ها مختصات زير دست يافت: در نظر اشاعره منشأ ايمان، يقين دروني به اخبار رسول است؛ ماهيت ايمان، حقيقتي قلبي و ارادي است؛ متعلَّق ايمان از سنخ گزاره‌هاست و آنچه آدمي را به سوي آن مي‌انگيزاند، اميد به فضل خدا در ثواب و عقاب است؛ علت بيروني تحقق ايمان، ارادة خداست؛ مسلمان بودن با مؤمن بودن تفاوت دارد؛ ايمان، تحتِ عقل (عقلِ مأمور و مؤيد با شرع) و فوقِ علم است؛ معرفت، شرط لازم ولي غيركافي ايمان، و حس دروني و تسليم قلبي شرط كافي آن است.

كليدواژه‌ها: ايمان، عقل، معرفت‌شناسي ديني، نظرية ايمان، اشاعره.

سال انتشار: 
2
شماره مجله: 
5
شماره صفحه: 
5

استاد شهيد مطهري؛ مؤسس كلام جديد شيعي

سال اول، شماره چهارم، زمستان 1389، ص 85 ـ 112

Ma'rifat-i Kalami، Vol.1. No.4، Winter 2011

ولي‌الله عباسي* / عليرضا قائمي‌نيا**

چكيده

علم كلام، به‌ويژه مباحث جديد كلامي، از مهم‌ترين مباحث علمي است. بي‌شك استاد مطهري از چهره‌‌هاي شاخص و نوآور در ‌انديشة اسلامي معاصر محسوب مي‌شود. وي در فلسفه و كلام اسلامي داراي مطالعات عميق و گسترده بود؛ در پرتو آشنايي با فلسفه و الهيات غرب، به مسائل مهم و پرسش‌‌‌‌هاي اساسي اين دوران توجه جدي از خود نشان داد و سهم مؤثري در تأسيس كلام جديد از خود بر جاي گذاشت. از اين‌رو، مي‌توان وي را مؤسس كلام جديد شيعي برشمرد. اين مقاله درصدد است ضمن روشن ساختن جايگاه استاد مطهري در گفتمان كلام جديد، برخي از نظريه‌‌‌‌‌هاي مهم وي دربارة مباحث نوپديد كلامي را بررسي كند.

كليدواژه‌ها: كلام جديد، تجدد، خاتميت، عقل، علم و دين، هرمنوتيك، كثرت‌گرايي ديني.

سال انتشار: 
1
شماره مجله: 
4
شماره صفحه: 
85
محتوای تغذیه