تجدد

تعبدستیزی به ‌بهانة دفاع از عقلانیت

محمدصادق بدخش / دكتراي فلسفه دين پرديس فارابي    sadeghbad61@yahoo.com
دريافت: 01/12/1398 ـ پذيرش: 04/04/1399
چکيده
رابطة تعبد و عقلانیت از مسائل چالشی و اثرگذار در بسیاری از حوزه‌های معرفتی و ارزشی بوده و نگاه بسیاری از اندیشمندن را به خود جلب کرده است. یکی از اندیشمندان صاحب‌نظر در این بحث، مصطفی ملکیان است. ایشان در بعضی عبارات و نوشته‌هایشان تعبد را جوهرة دینداری سنتی دانسته و آن را خلاف عقلانیت مدرن معرفی کرده‌اند؛ زیرا عقلانیت مدرن اقتضا می‌کند برای پذیرش هر قضیه‌ای، آن را با ترازوی درونی بسنجیم؛ اما در بخشی دیگر از سخنانشان می‌گویند: اگر اثبات شود كه شخص مورد تعبد در تمام سخنانش یا آن دسته از سخنانش که به مسئله مربوط است، هیچ‌گاه اشتباه نمی‌کند، تعبد با عقلانیت سازگار است. تقسیم‌بندی معرفت به دو دستة «معرفت از راه دلیل» و «معرفت از راه گواهی» توسط ایشان نیز در تعارض با بخش اول سخن ایشان دربارة عدم عقلانیت تعبد است. ایشان در مواردی دیگر نیز تصریح می‌کنند كه تمام حقایق عالم در حیطة ادراک عقل و سنجش ترازوی درونی قرار ندارد.
كليد‌واژه‌ها: تعبد، عقلانیت، دین، ملکیان، تجدد.
 


 

سال انتشار: 
1399
شماره مجله: 
24
شماره صفحه: 
73

استاد شهيد مطهري؛ مؤسس كلام جديد شيعي

سال اول، شماره چهارم، زمستان 1389، ص 85 ـ 112

Ma'rifat-i Kalami، Vol.1. No.4، Winter 2011

ولي‌الله عباسي* / عليرضا قائمي‌نيا**

چكيده

علم كلام، به‌ويژه مباحث جديد كلامي، از مهم‌ترين مباحث علمي است. بي‌شك استاد مطهري از چهره‌‌هاي شاخص و نوآور در ‌انديشة اسلامي معاصر محسوب مي‌شود. وي در فلسفه و كلام اسلامي داراي مطالعات عميق و گسترده بود؛ در پرتو آشنايي با فلسفه و الهيات غرب، به مسائل مهم و پرسش‌‌‌‌هاي اساسي اين دوران توجه جدي از خود نشان داد و سهم مؤثري در تأسيس كلام جديد از خود بر جاي گذاشت. از اين‌رو، مي‌توان وي را مؤسس كلام جديد شيعي برشمرد. اين مقاله درصدد است ضمن روشن ساختن جايگاه استاد مطهري در گفتمان كلام جديد، برخي از نظريه‌‌‌‌‌هاي مهم وي دربارة مباحث نوپديد كلامي را بررسي كند.

كليدواژه‌ها: كلام جديد، تجدد، خاتميت، عقل، علم و دين، هرمنوتيك، كثرت‌گرايي ديني.

سال انتشار: 
1
شماره مجله: 
4
شماره صفحه: 
85

انديشه‌شناخت؛ ملکيان

، سال اول، شماره سوم، پاييز 1389، ص 5 ـ 35

Ma'rifat-i Kalami، Vol.1. No.3، Fall 2010

هادي صادقي*

چکيده

جريان روشنفکري ديني يکي از جريان‌هاي فکري تاحدي تأثيرگذار معاصر مي‌باشد و با وجود طيف‌هاي مختلف روشنفکري، مي‌توان جنبه‌هاي مشترکي نيز در اين ميان پيدا کرد. يکي از شخصيت‌هاي اين جريان آقاي مصطفي ملکيان است. اين مقاله با رويكرد تحليلي و بررسي اسنادي، درصدد بررسي ديدگاه‌هاي مصطفي ملکيان است. ابتدا تلاش شده است تا اجزاي مختلف انديشه وي با مراجعه همدلانه به آثار وي بازخواني شود. سپس نويسنده، با اندکي تحليل و بررسي، با نگاهي نقادانه ديدگاه خود را درباره انديشه‌هاي ايشان بيان كرده است.

اما از آنجا که در اين نوشتار نمي‌توان به همه ابعاد انديشه ايشان اشاره کرد، به ناچار برخي وجوه مهم‌تر بررسي شده است. اصلي‌ترين ديدگاه ايشان در نظريه عقلانيت و معنويت ارائه شده است. اين نظريه نوعي وحدت‌گرايي تکثرخيز است که به صورتي حداقلي به مسائل معنوي نگريسته و عقلانيت مدرن را پايه اصلي کار خود قرار داده است. يک ويژگي اين نظريه، نوعي معنويت‌گرايي است که وجوه مشترکي با دين دارد، دين نيست، مخالف آن هم نيست، اما همه وجوه آن را نمي‌پذيرد. اين نظريه،‌ مهم‌ترين وجه دين، يعني تعبد، را انکار مي‌کند.

کليدواژه‌ها:‌ دين‌شناسي، معنويت، سنت، تجدد، حکومت ديني، ملکيان

سال انتشار: 
1
شماره مجله: 
3
شماره صفحه: 
5
محتوای تغذیه