حسن يوسفيان

بازخواني نظرية نيابتِ ذات از صفات در هستي‌شناسي اوصاف الهي و نسبت آن با مسئلة نفي صفات و نظرية عينيت

* مرتضي خوش‌صحبت / دكتراي كلام اسلامي مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره     mkhoshsohbat@gmail.com
حسن يوسفيان / دانشيار گروه كلام مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره    hasanusofian@gmail.com
دريافت: 22/01/1399 ـ پذيرش: 03/06/1399
چکيده
پرسش دربارة اينکه آيا خداي تعالي صفت دارد و اگر آري، داراي چه نسبتي با ذات الهي است، مجموعه‌اي از مباحث را در انديشة اسلامي فراهم كرده است که معمولاً زيرعنوان توحيد صفاتي دسته‌بندي مي‌گردند و امروزه با عنوان «هستي‌شناسي اوصاف الهي» شناخته مي‌شوند. اين مباحث به‌لحاظ تاريخي از همان قرن اول هجري در ميان انديشمندان مسلمان مطرح بوده‌اند و هريک براساس مباني‌ و پيش‌فرض‌هاي دستگاه فکري خود، به نظريه‌پردازي دربارة آنها پرداخته‌اند. يکي از مهم‌ترين نظريه‌ها در اين زمينه، نظرية نيابت است که واکنش‌هاي مختلفي را به خود ديده است. در اين مقاله با نگاهي تحليلي ـ تاريخي، به بازخواني نظرية نيابت و شناخت ارکان آن پرداخته‌ايم و ضمن اثبات وجود چنين نظريه‌اي در ميان معتزله، باورمندان به آن را از معتزله و ديگر مذاهب بازشناسي كرده‌ايم. براين‌اساس به اين نتيجه رسيده‌ايم که اين نظريه تبييني براي نفي صفات است و تحويل آن به نظرية عينيت صدرايي درست نيست.
کليد‌واژه‌ها: هستي‌شناسي اوصاف الهي، نيابت، نفي صفات، عينيت، متکلمان معتزله، متکلمان اماميه.
 


 

سال انتشار: 
1399
شماره مجله: 
24
شماره صفحه: 
23

موجود نمی باشد

حقيقت انسان و تأثير آن در تبيين حيات پس از مرگ؛ از نگاه سيد مرتضي

سال سوم، شماره دوم، پاييز و زمستان 1391، ص 25 ـ 48

Ma'rifat-i Kalami، Vol.3. No.2, Fall & Winter, 2012-3

حسن يوسفيان*/ مرتضي خوش‌صحبت**

چکيده

تبيين حيات پس از مرگ و معاد، مبتني بر شناخت حقيقت انسان و ساحت‌هاي وجودي اوست. انديشمندان با ارائة رويکردهاي گوناگون در اين زمينه، تبيين‌هاي متفاوتي را ارائه كرده‌اند، که عمدتاً مبتني بر رويکرد فلسفي در اين زمينه‌اند؛ اما بسياري از متکلمان مسلمان، ديدگاهي مادي‌انگارانه از انسان دارند و اصل وجود نفس يا غيرمادي بودن آن را نمي‌پذيرند. با اين‌ حال، ايشان به معاد باور دارند و دربارة حيات پس از مرگ تبيين ويژة خود را ارائه مي‌دهند. سيد مرتضي نخستين متکلم شيعي است که اين رويکرد را در مباحث انسان‌شناختي متکلمان مطرح ساخته است. ادله‌اي كه وي بر اين مطلب اقامه كرده، اغلب مبتني بر مادي بودن ادراک و عدم معقوليت پذيرش ساحتي غيرمادي در انسان‌‌اند. براين اساس وي از حقيقت مرگ، عالم برزخ و آخرت نيز تبييني متفاوت ارائه مي‌دهد. اين مقاله، با رويکردي توصيفي ـ تحليلي ديدگاه سيد مرتضي را بررسي مي‌كند.

کليدواژه‌ها: حقيقت انسان، بدن، روح، نفس، مرگ، برزخ، آخرت، سيد مرتضي.

سال انتشار: 
3
شماره مجله: 
9
شماره صفحه: 
25

جريان‌شناسي نومعتزله

، سال اول، شماره سوم، پاييز 1389، ص 115 ـ 142

Ma'rifat-i Kalami، Vol.1. No.3، Fall 2010

جواد گلي* / حسن يوسفيان**

چکيده

جريان نومعتزله، يکي از جريان‌هاي مهم کلامي در جهان اسلام است. اين جريان، خاستگاه خود را در آراي معتزليان قديم مي‌جويد و به دنبال تجديد بناي معرفتي اسلام بر پاية عقل‌گرايي است. هدف اين مقاله، بررسي عوامل شکل‌گيري جريان نومعتزله در جهان اسلام، نقاط اشتراک و افتراق ميان جريان کلامي نومعتزله با مکتب معتزله و نقد و بررسي اجمالي مباني نظري و ديدگاه‌هاي کلامي طرف‌داران اين جريان فکري است. در تأليف اين مقاله، به آثار انديشمندان متعلق به جريان فکري نومعتزله و برخي پژوهش‌هايي که در زمينة معرفي برخي نومعتزليان و نقد و بررسي آراي آنها انجام شده، مراجعه کرده‌ايم. بر پاية اين بررسي‌ها، به تقسيم جريان نومعتزله به نومعتزليان کشورهاي عربي، نومعتزليان شبه‌قاره هند و نومعتزليان ايران پرداخته‌ايم و نشان داده‌ايم که آنها بر احياي جريان معتزله در جهان اسلام اصرار دارند و عده‌اي نيز براي توجيه ديدگاه‌هايشان، آنها را در راستاي آراي انديشمندان معتزله قديم معرفي کرده‌اند.

کليدواژگان: نومعتزله، معتزله، تفسير بياني.

سال انتشار: 
1
شماره مجله: 
3
شماره صفحه: 
113

انسجام دروني صفات خدا و سازگاري آنها با يكديگر

 

، سال اول، شماره دوم، تابستان 1389، ص 63 ـ 90

انسجام دروني صفات خدا و سازگاري آنها با يكديگر

حسن يوسفيان*

چكيده

در اديان گوناگون، بحث از صفات خداوند همواره اهميت فراوان داشته است. بسياري از اديان وجود خداوند را مسلّم و ترديدناپذير دانسته و به جاي اثبات آن، به بررسي و شمارش صفاتش پرداخته‌اند. گروهي از ملحدان نيز با تكيه بر صفات مورد اعتقاد خداباوران، از تناقض دروني مفهوم خدا سخن گفته، يا وجود خدايي با صفات خاص را، با وجود حوادث زيانباري چون سيل و زلزله، به اصطلاح شرور، ناسازگار پنداشته‌اند. امروزه بسياري از مؤمنان همچنان بر برداشت سنتي از مفهوم خدا تأكيد مي‌ورزند، اما گروهي از آنان، (به‌ويژه در ميان مسيحيان) از برخي از ديدگاه‌هاي پيشين دربارة خداوند دست كشيده‌اند‌. براي مثال، خدا را عالم و قادر مطلق نمي‌دانند. اين نوشتار، نخست به ابعاد گوناگون بحث از صفات خداوند اشاره سپس، به برخي از پرسش‌ها دربارة چگونگي سازگاري دروني اين صفات پاسخ گفته است.

كليد واژه ها: صفات خدا، انسجام دروني، سازگاري دروني و بيروني، شرور.

سال انتشار: 
1
شماره مجله: 
2
شماره صفحه: 
63
محتوای تغذیه