مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت کلامی 2008-8876 15 2 2024 09 22 حکمت واجب‌الوجود از منظر سهروردی و صدرالدین شیرازی 7 25 5002089 10.22034/marifat.2025.5002089 FA جواد حاجی پور استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی دزفول، ذزفول، ایران 0000-0002-7397-7029 سید سجاد ساداتی زاده استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی دزفول، دزفول، ایران 0000-0003-3592-2155 Journal Article 2025 05 13 When the extensive discussions in the field of the knowledge of the Necessary Being (knowledge of His essence and of existents) mature and become intertwined with His agency, power, providence, and will, the concept of the “wisdom of the Necessary Being” emerges and calls for investigation and inquiry. The perspective of Muslim philosophers on this subject is long-standing, and, influenced by Qur’anic teachings, they have sought to understand the nature of divine wisdom. The discussion of God’s wisdom reached a significant stage of development in the thought of Avicenna (Ibn Sīnā). He regarded three categories—knowledge, causality, and divine satisfaction (good pleasure)—as the fundamental elements of the wisdom of the Necessary Being. After Avicenna, and within the same framework of his conceptual clarification, philosophers such as Suhrawardī and Ṣadr al-Dīn al-Shīrāzī (Mullā Ṣadrā), as well as commentators of the Sadrian tradition, undertook to expand and deepen these three foundational elements. The present study seeks, on the basis of the philosophical principles of Suhrawardī and Ṣadr al-Dīn al-Shīrāzī and within the framework of Avicennian conceptualization, to elucidate the concept of divine wisdom to the extent possible and within the limits of its research capacity. هنگامی که مباحث دامن‌گستر در حوزة علم واجب‌الوجود (علم به ذات و موجودات) نضج می‌گیرد و با فاعلیت و قدرت و عنایت و ارادة او می‌آمیزد، مفهوم «حکمت واجب‌الوجود» سر برمی‌آورد و ضرورت واکاوی و تحقیق می‌یابد. نظرگاه فیلسوفان مسلمان در این باب، دیرینه است و آنان متأثر از آموزه‌های قرآن، درصدد شناخت ماهیت حکمت باری بوده‌اند. مبحث حکمت پروردگار، در آیینة دیدگاه ابن‌سینا شکوفا شده است. او سه مقولة علم، سببیت و رضایت باری را از عناصر بنیادین حکمت واجب برشمرده است. پس از ابن‌سینا و البته در همان چهارچوب ایضاح مفهومی او، فیلسوفانی همانند سهروردی و صدرالدین شیرازی و شارحان صدرایی به بسط و تعمیق این سه عنصر بنیانی پرداخته‌اند. پژوهش حاضر می‌کوشد که بر اساس مبانی فلسفی سهروردی و صدرالدین شیرازی و البته در چهارچوب ایضاح مفهومی سینوی، مفهوم حکمت باری را به قدر مقدور و بضاعت تحقیقی بر آفتاب افکند. https://kalami.nashriyat.ir/sites/kalami.nashriyat.ir/files/article-files/5002089-1781337857.pdf