مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت کلامی 2008-8876 16 1 2025 06 05 واقعی ندانستن اختلاف‌نظرهای دینی و چالش معرفت‌شناختی اختلاف‌نظر 121 140 5002134 10.22034/kalami.2026.5002134 FA روح الله موحدی 0000-0002-3294-196X Journal Article 2025 10 23 Can adopting views that question the genuineness of religious disagreements help resolve the skepticism arising from religious disagreement and render us independent of examining the epistemic foundations of this challenge? In response to this question, the present paper examines three views that deny the genuineness of religious disagreements by offering unconventional interpretations of the nature of religious beliefs: (1) Religious non-cognitivism, which considers disagreements in religious beliefs to be of the type of differences in attitudes; (2) Religious relativism, which denies absolute truth in the realm of religion; (3) Religious pluralism, which holds that seemingly conflicting beliefs of religions can be simultaneously true. The paper examines these three views and their degree of success in overcoming the epistemological challenge of religious disagreement, arguing that although accepting them may reduce some epistemological challenges of religious disagreement, given the serious problems of these views, they cannot be considered a suitable solution to this challenge. آیا اتخاذ دیدگاه‎هایی که واقعی‎بودن اختلاف‎نظرهای دینی را زیرسؤال می‏برند، می‏تواند به حل شکاکیت ناشی از اختلاف‌نظر دینی کمک کرده و از بررسی بنیان‏های معرفتی این چالش بی‏نیازمان سازد؟ نوشتار حاضر در راستای پاسخ به این پرسش، به بررسی سه دیدگاهی پرداخته است که با ارائه تفاسیر غیرمعمول از ماهیت باورهای دینی، واقعی‏بودن اختلاف‎نظرهای دینی را انکار می‏کنند: (1) ناشناخت‏گرایی دینی که اختلاف باورهای دینی را از سنخ اختلاف در طرزتلقی‏ها می‏داند؛ (2) نسبی‏گرایی دینی که به انکار حقیقت مطلق در عرصه دین می‏پردازد؛ و (3) تکثرگرایی دینی که به امکان صدق همزمان باورهای به‎ظاهر متعارض ادیان قائل است. نوشتار به بررسی این سه دیدگاه و میزان موفقیت آن‎ها در غلبه بر چالش معرفت‏شناختی اختلاف‎نظر دینی، می‏پردازد و استدلال می‌کند که هرچند پذیرش آن‏ها می‌تواند برخی چالش‌های معرفت‌شناختی اختلاف‌نظر دینی را کاهش دهد، با توجه به مشکلات جدی‏ای که با آن مواجه‎اند، نمی‌تواند راه‌حلی کارآمد برای این چالش قلمداد شود. https://kalami.nashriyat.ir/sites/kalami.nashriyat.ir/files/article-files/5002134-1785300298.pdf