مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت کلامی 2008-8876 16 1 2025 06 05 سنجش راهکارهای ارائه‌شده توسط اندیشمندان مختلف در رفع تعارض علم و دین، از منظر آیت‌الله مصباح یزدی 187 205 5002439 10.22034/kalami.2025.5002439 FA محمدحسین زارعی جلال آبادی 0009-0002-5357-8917 ابوذر رجبی 0009-0006-4139-2946 Journal Article 2025 10 17 After the theory of the conflict between science and religion was proposed in the West and this issue entered Islamic societies, various thinkers suggested solutions to resolve this conflict, including the theory of overlap and unification of science and religion, the theory of distinction with various interpretations, and the theory of interaction and evolution. These discussions were also seriously pursued among Islamic thinkers, and efforts were made to distance themselves from this theory. Ayatollah Miṣbāḥ Yazdī, with a scientific approach, has evaluated the solutions of Western thinkers in order to prevent the weakening of religious values and to provide a deeper understanding of the relationship between religion and science. The problem of the present study is to evaluate the solutions proposed by various thinkers for resolving the aforementioned conflict from the perspective of Ayatollah Miṣbāḥ Yazdī. The aim is to examine and analyze these solutions and explain his views on them. This research has been conducted using a descriptive-analytical method and through library-based data collection. The results show that from his perspective, solutions such as separating the domains of science and religion, the multiplicity of readings (ta‘addud-i qirā’āt), linguistic separation, minimal religion, and the scientific interpretation of religion are insufficient due to their reliance on Western epistemological foundations. He emphasizes the necessity of a more comprehensive approach for a correct understanding of the relationship between science and religion. پس از طرح نظریه تعارض علم و دین در مغرب‌زمین و ورود این مسئله به جوامع اسلامی، راهکارهایی برای رفع این تعارض پیشنهاد شد. این راهکارها شامل نظریه تداخل و وحدت‌انگاری علم و دین، نظریه تمایز با قرائت‌های مختلف، و نظریه تعامل و تکامل است. این مباحث نه تنها میان متألهان غربی بلکه در میان متفکران اسلامی نیز به‌صورت جدی مطرح شده و تلاش‌هایی برای فاصله گرفتن از نظریه تعارض علم و دین صورت گرفت. آیت‌الله مصباح یزدی با رویکردی علمی به سنجش و ارزیابی راهکارهای متفکران غربی پرداخته‌اند تا از تضعیف ارزش‌های دینی جلوگیری کرده و درکی عمیق‌تر از رابطه دین و علم ارائه دهند. مسئله پژوهش حاضر، ارزیابی راهکارهای رفع تعارض میان علم و دین از منظر آیت‌الله مصباح است. هدف این تحقیق بررسی و تحلیل این راهکارها و تبیین دیدگاه‌های ایشان درباره این راهکارها است. این پژوهش به‌روش توصیفی و تحلیلی و از طریق گردآوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد که از دیدگاه آیت‌الله مصباح، راهکارهایی چون تفکیک حوزه‌های علم و دین، تعدد قرائت‌ها، تفکیک زبانی، دین حداقلی و تفسیر علمی دین، به‌دلیل اتکا بر مبانی معرفت‌شناسی غربی ناکافی‌اند. ایشان بر لزوم رویکردی جامع‌تر برای فهم صحیح رابطه علم و دین تأکید دارند. https://kalami.nashriyat.ir/sites/kalami.nashriyat.ir/files/article-files/5002439-1785300626.pdf