مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت کلامی 2008-8876 16 2 2026 03 06 قلمرو علم و عصمت امام در اندیشه سید مرتضی و کراجکی؛ نقد دیدگاه ها و مقایسه تحلیلی 5002744 10.22034/kalami.2026.5002744 FA ابوالفضل محمدی 0009-0002-4762-5203 احمد بهشتی مهر استادیار - دانشگاه قم Journal Article 2026 02 26 این پژوهش به واکاوی دیدگاه‌های سید مرتضی و کراجکی، دو متکلم برجسته مدرسه کلامی بغداد، درباره قلمرو علم و عصمت امام می‌پردازد؛ موضوعی که از بنیادی‌ترین مباحث امامت و از کانون‌های اختلاف میان مکاتب اسلامی و حتی درون امامیه به شمار می‌رود. روش تحقیق، کتابخانه‌ای و مبتنی بر تحلیل انتقادی است و پرسش‌هایی همچون حدود علم و عصمت امام، نقاط اشتراک و افتراق دیدگاه‌های این دو متکلم و میزان تأثیرپذیری آنان از جریان‌های فکری هم‌عصر بررسی می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد سید مرتضی با تأثیر از مبانی استدلالی معتزله، نگرشی عقل‌محور و کارکردگرایانه دارد. او علم امام را به اموری که مستقیماً به وظایف و شئون امامت مربوط است محدود می‌سازد و در بحث عصمت نیز معیار عرفیِ تنفر مردم از گناه را مبنای تعیین قلمرو آن می‌داند. درمقابل، کراجکی در چارچوب سنتی‌تر امامیه حرکت کرده و برای امام علمی فراگیرتر قائل است که البته در محدوده مصلحت الهی قرار دارد. وی عصمت امام را مطلق دانسته و آن را در سطح عصمت پیامبران تبیین می‌کند. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که در درون مکتب امامیه نیز رویکردهای متنوعی نسبت به علم و عصمت امام شکل گرفته و تعامل با مکاتب کلامی معاصر در جهت‌گیری اندیشه متکلمان نقش مهمی ایفا کرده است.