مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت کلامی 2008-8876 16 1 2025 06 05 تبیین مبانی خاص معنویت اسلامی با محوریت آموزه‌ توحید(با تأکید بر دیدگاه علامه مصباح ره) 7 29 5002840 10.22034/kalami.2026.5002840 FA حسن دین پناه دکتری - ادیان مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000000000000000 Journal Article 2025 10 13 In the present era, characterized by a crisis of spirituality and the proliferation of emergent and false kinds of spirituality, it is essential to explain the authentic foundations of Islamic spirituality in order to preserve its originality and efficacy. The purpose of this article is to extract the specific monotheistic foundations of Islamic spirituality. Employing a descriptive-analytical method and relying on authentic Islamic sources, this study demonstrates that theoretical and practical monotheism is not merely a theological principle but the epistemological and practical basis for the spiritual life of the believer. According to the research findings, the most important specific and proximate foundations of Islamic spirituality derived from the principle of theoretical monotheism include: God as the sole source of spirituality; the role of the unity of divine attributes in fostering contentment and peace of heart in the face of divine decrees; the exclusivity of inner connection to connection with God; and God as the origin of all spiritual connections and the determinant of the roadmap of spirituality. Furthermore, some of the most significant specific foundations of Islamic spirituality that can be derived from practical monotheism are: ascending the ladder of spirituality through pure obedience to God; exclusive love for God; asceticism (zuhd) and liberation from worldly attachment of the heart; mindful and heartfelt attention to God; and God as the sole worthy source of seeking help. در عصر حاضر که بحران معنویت و گسترش معنویت‌های نوظهور و عمدتاً کاذب در این حوزه مشهود است، تبیین مبانی اصیل معنویت اسلامی برای حفظ اصالت و کارآمدی آن ضروری است. این مقاله با هدف استخراج و نظام‌مندسازی مبانی اختصاصی معنویت اسلامی، کلید اصلی این معنویت را در آموزه توحید جستجو می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و تکیه بر منابع اصیل اسلامی، نشان می‌دهد که توحید(اعم از توحید نظری و عملی)، نه تنها یک اصل کلامی، بلکه زیربنای معرفتی و عملی برای حیات معنوی مؤمن است. یافته‌ها حاکی از آن است که برخی از مبانی خاص معنویت اسلامی که مستقیماً از اصل توحید نظری قابل استخراج‌ند، عبارتند از: خدا به عنوان مبدأ و خاستگاه معنویت اسلامی، عین الربط بودن عالم هستی و انسان به خداوند، رهایی از تعلقات دنیوی (بی‌اعتباری ماسوی الله)، تجلی صفات الهی در مومن (تخلق به اخلاق الله)، توجه به «اسماء» و «صفات» الهی در دعا و ذکر، نفی فاعلیت مستقل غیر خدا و... همچنین مهم‌ترین مبانی خاص معنویت اسلامی که از توحید عملی می‌توان استخراج کرد عبارتند از: عبادت خالصانه و انحصاری برای خداوند، محبت و عشق الهی به عنوان غایت نهایی، بندگی و عبودیت به عنوان یکی از اهداف میانی خلقت انسان و ... https://kalami.nashriyat.ir/sites/kalami.nashriyat.ir/files/article-files/5002840-1785299357.pdf