مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت کلامی 2008-8876 16 1 2025 06 05 تبیین مبانی خاص معنویت اسلامی با محوریت آموزه‌ توحید(با تأکید بر دیدگاه علامه مصباح ره) 5002840 10.22034/kalami.2026.5002840 FA حسن دین پناه دکتری - ادیان مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000000000000000 Journal Article 2025 10 13 In the present era, when the crisis of spirituality and the spread of new and mostly false spiritualities are evident in this field, it is necessary to explain the original foundations of Islamic spirituality to preserve its authenticity and effectiveness. This article, with the aim of extracting and systematizing the specific foundations of Islamic spirituality, searches for the main key to this spirituality in the doctrine of monotheism. The present study, using a descriptive-analytical method and relying on original Islamic sources, shows that monotheism (including theoretical and practical monotheism) is not only a theological principle, but also the epistemological and practical foundation for the spiritual life of the believer. The findings indicate that some of the specific foundations of Islamic spirituality that can be directly extracted from the principle of theoretical monotheism include: God as the origin and source of Islamic spirituality, the absolute connection of the universe and man to God, freedom from worldly attachments (the invalidity of anything other than God), the manifestation of divine attributes in the believer (creation according to the ethics of God), attention to the divine "names" and "attributes" in prayer and remembrance, the negation of independent agency other than God, etc. Also, the most important specific foundations of Islamic spirituality that can be extracted from practical monotheism include: sincere and exclusive worship for God, divine love and affection as the ultimate goal, servitude and servitude as one of the intermediate goals of human creation, etc. در عصر حاضر که بحران معنویت و گسترش معنویت‌های نوظهور و عمدتاً کاذب در این حوزه مشهود است، تبیین مبانی اصیل معنویت اسلامی برای حفظ اصالت و کارآمدی آن ضروری است. این مقاله با هدف استخراج و نظام‌مندسازی مبانی اختصاصی معنویت اسلامی، کلید اصلی این معنویت را در آموزه توحید جستجو می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و تکیه بر منابع اصیل اسلامی، نشان می‌دهد که توحید(اعم از توحید نظری و عملی)، نه تنها یک اصل کلامی، بلکه زیربنای معرفتی و عملی برای حیات معنوی مؤمن است. یافته‌ها حاکی از آن است که برخی از مبانی خاص معنویت اسلامی که مستقیماً از اصل توحید نظری قابل استخراج‌ند، عبارتند از: خدا به عنوان مبدأ و خاستگاه معنویت اسلامی، عین الربط بودن عالم هستی و انسان به خداوند، رهایی از تعلقات دنیوی (بی‌اعتباری ماسوی الله)، تجلی صفات الهی در مومن (تخلق به اخلاق الله)، توجه به «اسماء» و «صفات» الهی در دعا و ذکر، نفی فاعلیت مستقل غیر خدا و... همچنین مهم‌ترین مبانی خاص معنویت اسلامی که از توحید عملی می‌توان استخراج کرد عبارتند از: عبادت خالصانه و انحصاری برای خداوند، محبت و عشق الهی به عنوان غایت نهایی، بندگی و عبودیت به عنوان یکی از اهداف میانی خلقت انسان و ...