مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت کلامی 2008-8876 17 1 2026 09 06 نقش مبانی در علوم از دیدگاه دکتر فردید 5003144 10.22034/kalami.2026.5003144 FA سجاد بقایی هامانه 0009-0007-4307-8325 مهدی مشگی استادیار - گروه فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0003-1311-945X Journal Article 2026 05 13 از مسائل مهم در حوزه فلسفه علم، تأثیر مبانی هستی شناختی بر علم است. ناقدان علم مدرن معتقدند، مبانی هستی شناختی در تولید علم دخالت می‌کند و به همین جهت دستاوردهای علمی، بدون مبانی و خنثی نیستند بلکه علم، محصول تفکر و مبانی است و به همین دلیل می‌توان و باید علم را به الهی و الحادی تقسیم کرد. سید احمد فردید از اندیشمندانی است که معتقد به تأثیرپذیری حداکثری «علوم» از مبانی است. وی همه ساحت‌های تمدن غرب مدرن ازجمله علم مدرن را به چالش می‌کشد و معتقد می‌شود علم مدرن برخاسته از هستی‌شناسی اومانیستی است. اگرچه نظریه فردید در مقایسه با نظریات اندیشمندان مسلمان، نظریه‌ای کم مخاطب بود ولی با ظهور مشکلات تمدن مدرن و طرح نظریه علم دینی، دیدگاه وی در کانون توجه و نقد و بررسی قرار گرفت. وی مجموعه تمدن غربی را یک کُلِّ طاغوتی و غیرقابل تجزیه می‌پندارد و اسلام و تمدن اسلامی را نقطه مقابل تمدن غرب، معرفی می‌کند. این مقاله تلاش می‌کند تا نظریه و مبانی فکری وی در نقد علم مدرن را با روش توصیفی-تحلیلی بیان و تحلیل نماید.