TY  - JOUR
    ID  - 5003263
    TI  - تبیین مبانی هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی، روش‌شناختی و الهیاتی جاحظ در «الرد على النصارى» به‌مثابة بستری تاریخی برای اسلامی‌سازی علوم
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 14
    LA  - fa
    SN  - 2008-8876
        AU  - Nouri, Mojtaba
      AD  - دانشجوی دکتری - موسسه امام خمینی(ره)
        Y1  - 2025
    PY  - 2025
    VL  - 16
    IS  - 1
    SP  - 209
    EP  - 225
  KW  - جاحظ
KW  - الرد على النصارى
KW  - اسلامی‌سازی علوم
KW  - هستی‌شناسی
KW  - معرفت‌شناسی
KW  - روش‌شناسی
    DO  - 10.22034/kalami.2026.5003263
    AB  - این پژوهش ریشه‌های تاریخی و نظری مفهوم «اسلامی‌سازی علوم» را با تحلیل جامع مبانی فکری هستی‌شناختی، الهیاتی، معرفت‌شناختی و اصول روش‌شناختی جاحظ در اثر جدلی‌اش «الرد على النصارى» بررسی می‌کند. هدف این مطالعه، که با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده، تبیین این است که چگونه چهارچوب فکری جاحظ در مناظرات کلامی با مسیحیان می‌تواند به‌مثابة یک الگوی تاریخی بومی برای اسلامی‌سازی علوم در دوران معاصر تلقی شود. نتایج نشان می‌دهد که مبانی هستی‌شناختی جاحظ بر توحید و تنزیه مطلق استوار است که حکم می‌کند نظم جهان (موضوع علم) انعکاس یک مبدأ حکیم واحد است. مبانی معرفت‌شناختی او نیز بر محوریت عقل در کنار وحی و نقد جدی تقلید کورکورانه تأکید دارد که مجوز نقد بنیادین پارادایم‌های علمی رقیب است. در بُعد روش‌شناختی، او از یک رویکرد تلفیقی (منطق دیالکتیکی، استقرای تاریخی و تحلیل جامعه‌شناختی) برای تولید و اثبات دانش بهره می‌برد. این ساختار فکری منسجم صرفاً یک رویکرد کلامی نیست؛ بلکه بازتاب‌دهندة یک فلسفة علم بومی است که پیش‌زمینه‌های فکری لازم را برای توسعة علمی متعهد به اصول اسلامی فراهم آوردند. در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که احیای این متدولوژی کلاسیک می‌تواند به غنای نظری و کاربردی مفهوم اسلامی‌سازی علوم در عصر حاضر کمک کند.
    UR  - https://kalami.nashriyat.ir/node/5003263
    L1  - https://kalami.nashriyat.ir/sites/kalami.nashriyat.ir/files/article-files/5003263-1785300740.pdf
    ER  -