@article {
author = {Khoshsohbat, Morteza},
title = {تحلیل عقلی آموزه نفی صفات در روایات بر اساس دلیل لزوم محدودیت},
journal = {معرفت کلامی 34 ، بهار و تابستان 1404},
volume = {16},
number = {1},
pages = {65-85},
year  = {2025},
publisher = {Imam Khomeini Educational and Research Institute},
issn = {2008-8876},
eissn = {2980-8316},
doi = {10.22034/kalami.2026.5003350},
abstract = {The doctrine of “negation of attributes” (nafy al-ṣifāt) is one of the
controversial discussions in attributive monotheism (tawḥīd ṣifātī),
which emphasizes the negation of any external realization of attributes
in the divine essence. In addition to its ontological dimension, it also has
epistemological and semantic aspects. Although this doctrine has been
accepted by many theologians and some early philosophers, today (due
to the predominance of the philosophical theory of identity or ‘aynīyah)
it is presented as an aberrant, rejected theory lacking rational support.
However, the narrations of the Ahl al-Bayt (upon them be peace), while
explicitly affirming the doctrine, provide the basis for various rational
arguments for it by stating the impossible consequences of God having
attributes, including the argument from the “necessity of limitation”
(luzūm al-taḥaddud). Despite its special place in the narrations, this
argument has rarely been treated systematically and independently. The
main problem of this research is to explain and rationally analyze this
entailment, drawing inspiration from the narrations. In this regard, using
an analytical-rational method, four epistemological bases are examined
and explained: “the inherent limitation of concepts,” “concepts as
entailing limit,” “the impossibility of abstracting multiple concepts from
an unlimited essence,” and “the impossibility of concepts conveying
the unlimited reality.” The research findings show that based on these
foundations, the entailment of attribute with the limitation of the divine
essence can be rationally explained, thereby clarifying one of the
arguments for the doctrine of the negation of attributes.},
keywords = {name, Attribute, negation of attributes, infinite, narratives of the entailment of attribute and limitation, inherent limitation of concepts, concepts as entailing limit, },
title_fa = {تحلیل عقلی آموزه نفی صفات در روایات بر اساس دلیل لزوم محدودیت},
abstract_fa ={آموزه «نفی صفات» اگرچه بیان‌گر اصلی هستی‌شناختی درباره صفات الهی است که هرگونه تحقق خارجی و وجودداشتن صفات را از ذات الهی نفی می‌کند؛ اما سویه‌هایی معرفت‌شناختی و معناشناختی را هم به‌دنبال دارد که هم در روایات اهل‌بیت مطرح شده است و هم مورد پذیرش جمع زیادی از متکلمان و فلاسفه متقدم بوده است، هرچند این دیدگاه در دوره‌های متأخر نظریه‌ای مهجور و فاقد پشتوانه‌ی عقلی تلقی شده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ عقلی و با اتکاء به روایات اهل‌بیت، به واکاوی و تحلیل عقلیِ دلیل «لزوم محدودیت» به‌عنوان یکی از لوازم محال باور به صفت‌داشتن خداوند و امکان توصیف الهی می‌پردازد؛ دلیلی که در روایات متعددی نیز بیان شده است. در این چارچوب، چهار مبنای مهم معرفت‌شناختی «محدودیت ذاتی مفاهیم»، «حدآوری مفاهیم»، «امتناع انتزاع مفاهیم متعدد از ذات نامحدود» و «عدم امکان حکایت مفاهیم از حقیقت نامحدود» تبیین و تحلیل شده‌اند. براساس این مبانی و با بررسی همه‌ی جوانب و فروض مسئله، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که تلازم وصف با محدودیت ذات الهی ــ در سطح عقلی و روایی ــ به نفی مطلق صفات از ذات حق تعالی می‌انجامد.},
keywords_fa = {اسم ,صفت ,هستی‌شناسی صفات الهی ,نفی صفات ,روایات نفی صفات ,تلازم صفت و محدودیت ,نامحدود ,نامتناهی ,محدودیت ذاتی مفاهیم ,},
url = {https://kalami.nashriyat.ir/node/5003350},
eprint = {https://kalami.nashriyat.ir/sites/kalami.nashriyat.ir/files/article-files/5003350-1785300030.pdf}
}