مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت کلامی 2008-8876 16 2 2026 03 06 آلفرد راسل والاس و هدایت شدگی تکامل گونه‌ها 5003713 10.22034/kalami.2026.5003713 FA رضا کشاورز سیاهپوش دانشجوی دکتری - کلام مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0006-6643-0945 یوسف دانشورنیلو استادیار - گروه فلسفة دین و کلام، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) Journal Article 2026 02 28 Evolution is a theory that has been widely utilized by atheists in the recent century. However, a review of the history of the formation of this theory indicates that its association with atheistic interpretations is not a logical necessity of the theory, but rather the result of the dominance of a specific interpretation thereof. Focusing on the theoretical and historical position of Alfred Russel Wallace, this research demonstrates that the theory of evolution, commonly known by the name of Charles Darwin, initially possessed a teleological reading as well. While accepting the mechanism of natural selection, Wallace emphasized a type of directionality and guidance in vital processes; however, this interpretation was marginalized during the consolidation of the dominant Darwinian narrative. Employing an analytical-historical method, the present study first addresses the conceptualization of evolution, Wallace, and guidedness in life. It then examines Wallace's biography and the reasons for the marginalization of his viewpoint. Subsequently, examples of early and contemporary biologists who believe in guidedness are analyzed, and finally, the consequences of eliminating the Wallacean approach are explained. The findings indicate that insistence on a non-teleological reading of evolution, in addition to depriving science of an alternative and defensible interpretation, has led to unnecessary tensions between science and religion and provided the grounds for the atheistic exploitation of this theory. Accordingly, a fair re-reading of Wallace’s legacy can assist in opening new horizons in the dialogue between science, philosophy, and religion. تکامل نظریه‌ای است که در سدۀ اخیر از سوی ملحدان در سطح وسیعی مورد استفاده قرار گرفته است. با این حال، بازخوانی تاریخ شکل‌گیری این نظریه نشان می‌دهد که پیوندخوردن آن با قرائت‌های الحادی، نه لازمه منطقی نظریه،بلکه حاصل غلبه یک تفسیر خاص از آن بوده است.این پژوهش با تمرکز بر جایگاه نظری و تاریخی آلفرد راسل والاس نشان می‌دهد که نظریۀ تکاملکه معمولاً با نام چارلز داروین شناخته می‌شود،در آغاز واجد خوانشی هدایت‌باورانه نیز بوده است. والاس در عین پذیرش سازوکار انتخاب طبیعی،بر نوعی جهتمندی و هدایت در فرایندهای حیاتی تأکید داشت؛اما این قرائت در جریان تثبیت روایت غالب داروینی به حاشیه رانده شد. تحقیق حاضر با روش تحلیلی-تاریخی، ابتدا به مفهوم‌شناسی تکامل، والاس و هدایت‌شدگی در حیات پرداخته، سپس سرگذشت والاس و چرایی کنار گذاشته شدن دیدگاه او را بررسی کرده است. در ادامه، نمونه‌هایی از زیست‌شناسان متقدم و معاصر قائل به هدایت‌شدگی تحلیل و در نهایت پیامدهای حذف رویکرد والاسی تبیین شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اصرار بر قرائت غیرهدایت‌شده از تکامل، افزون بر محروم ساختن علم از یک تفسیر بدیل، به ایجاد تنش‌ میان علم و دین و فراهم شدن زمینه بهره‌برداری الحادی از این نظریه انجامیده است.