@article {
author = {Moallem, Isa and Daneshwar, Yousof},
title = {دگرگونی در فهم ماهیت علم؛ بسترساز تأثیر دین بر علم},
journal = {معرفت کلامی 36 ، بهار و تابستان 1405},
volume = {17},
number = {1},
pages = {-},
year  = {2026},
publisher = {Imam Khomeini Educational and Research Institute},
issn = {2008-8876},
eissn = {2980-8316},
doi = {10.22034/kalami.2026.5004182},
abstract = {},
keywords = {},
title_fa = {دگرگونی در فهم ماهیت علم؛ بسترساز تأثیر دین بر علم},
abstract_fa ={فلسفه علم معاصر در امتداد نقدی عمیق بر تلقی تجربه‌گرایانه و پوزیتیویستی از علم شکل گرفته است؛ تلقی‌ای که علم را فعالیتی مشاهده‌محور، عینی، خنثی، انباشتی و مستقل از پیش‌فرض‌های متافیزیکی و اجتماعی می‌دانست. مسئله اصلی این مقاله بازسازی مسیر این تحول و تبیین این نکته است که چگونه تصویر کلاسیک از علم، تحت تأثیر نقدهای پوپر، کوهن، لاکاتوش، فایرابند و دیگر متفکران، جای خود را به تصویری تاریخی‌تر، کل‌نگرتر و پیچیده‌تر داده است. در این مقاله، نخست زمینه تاریخی منازعه از عقل‌گرایی و تجربه‌گرایی جدید تا کانت و پوزیتیویسم منطقی بررسی می‌شود. سپس هشت مؤلفه مهم در تحول فلسفه علم تحلیل می‌گردد: نسبت نظریه و داده، آغاز علم با مشاهده، نقش متافیزیک، نظریه‌بار بودن مشاهده، گذار از جزءنگری به کل‌گرایی، جایگاه مشاهده در داوری میان نظریه‌ها، مسئله انباشتی بودن پیشرفت علم و سرانجام نقش امور غیرمعرفتی در علم. نتیجه تحقیق نشان می‌دهد علم را نه می‌توان صرفاً محصول داده‌های حسی و روش ثابت دانست و نه می‌توان آن را به قراردادهای اجتماعی فروکاست. علم در نسبت پیچیده‌ای میان تجربه، نظریه، پیش‌فرض‌های متافیزیکی، ارزش‌های معرفتی، سنت‌های پژوهشی و زمینه‌های اجتماعی و تاریخی شکل می‌گیرد. فهم دقیق ماهیت علم مستلزم عبور از ساده‌سازی‌های پوزیتیویستی و پذیرش ساخت چندلایه معرفت علمی است.},
keywords_fa = {فلسفه علم ,تجربه‌گرایی ,متافیزیک ,علم دینی ,کل‌گرایی ,},
url = {https://kalami.nashriyat.ir/node/5004182},
eprint = {}
}