TY  - JOUR
    ID  - 5004182
    TI  - دگرگونی در فهم ماهیت علم؛ بسترساز تأثیر دین بر علم
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 14
    LA  - fa
    SN  - 2008-8876
        AU  - Moallem, Isa
      AD  - دانشجوی دکتری - موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
          AU  - Daneshwar, Yousof
      AD  - استادیار - گروه فلسفة دین و کلام، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
        Y1  - 2026
    PY  - 2026
    VL  - 17
    IS  - 1
    SP  - 
    EP  - 
  KW  - فلسفه علم
KW  - تجربه‌گرایی
KW  - متافیزیک
KW  - علم دینی
KW  - کل‌گرایی
    DO  - 10.22034/kalami.2026.5004182
    AB  - فلسفه علم معاصر در امتداد نقدی عمیق بر تلقی تجربه‌گرایانه و پوزیتیویستی از علم شکل گرفته است؛ تلقی‌ای که علم را فعالیتی مشاهده‌محور، عینی، خنثی، انباشتی و مستقل از پیش‌فرض‌های متافیزیکی و اجتماعی می‌دانست. مسئله اصلی این مقاله بازسازی مسیر این تحول و تبیین این نکته است که چگونه تصویر کلاسیک از علم، تحت تأثیر نقدهای پوپر، کوهن، لاکاتوش، فایرابند و دیگر متفکران، جای خود را به تصویری تاریخی‌تر، کل‌نگرتر و پیچیده‌تر داده است. در این مقاله، نخست زمینه تاریخی منازعه از عقل‌گرایی و تجربه‌گرایی جدید تا کانت و پوزیتیویسم منطقی بررسی می‌شود. سپس هشت مؤلفه مهم در تحول فلسفه علم تحلیل می‌گردد: نسبت نظریه و داده، آغاز علم با مشاهده، نقش متافیزیک، نظریه‌بار بودن مشاهده، گذار از جزءنگری به کل‌گرایی، جایگاه مشاهده در داوری میان نظریه‌ها، مسئله انباشتی بودن پیشرفت علم و سرانجام نقش امور غیرمعرفتی در علم. نتیجه تحقیق نشان می‌دهد علم را نه می‌توان صرفاً محصول داده‌های حسی و روش ثابت دانست و نه می‌توان آن را به قراردادهای اجتماعی فروکاست. علم در نسبت پیچیده‌ای میان تجربه، نظریه، پیش‌فرض‌های متافیزیکی، ارزش‌های معرفتی، سنت‌های پژوهشی و زمینه‌های اجتماعی و تاریخی شکل می‌گیرد. فهم دقیق ماهیت علم مستلزم عبور از ساده‌سازی‌های پوزیتیویستی و پذیرش ساخت چندلایه معرفت علمی است.
    UR  - https://kalami.nashriyat.ir/node/5004182
    L1  -     ER  -