TY  - JOUR
ID  - 5004233
TI  - ارزیابی انتقادی ملاک‌های تفکیک ذاتی و عرضی دین در روشنفکری دینی معاصر
JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
JA  - 14
LA  - fa
SN  - 2008-8876
AU  - Kafrashi, Ahmadreza
AD  - دکتری - فلسفه دین - موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
AU  - Jafari, Mohammad
AD  - دانشیار - گروه کلام مؤسسه آموزشی و  پژوهشی امام خمینی (ره)
AU  - , Mohammad
AD  - استادیار - پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه، گروه منطق فهم دین
Y1  - 2026
PY  - 2026
VL  - 17
IS  - 1
SP  - 
EP  - 
KW  - روشنفکری دینی
KW  - تفکیک ذاتی و عرضی دین
KW  - ملاک‌های تفکیک دین
KW  - گوهر و صدف دین
KW  - عقلانیت مدرن
KW  - شریعت
DO  - 10.22034/kalami.2026.5004233
AB  - یکی از چالش‌های مهم دین‌پژوهی معاصر، نحوه پاسخگویی متون دینی به نیازهای انسان مدرن است. روشنفکران دینی با طرح ایده تفکیک ذاتی و عرضی دین، ملاک‌های متعددی را برای پالایش و بازسازی عقلانی شریعت پیشنهاد کرده‌اند. پژوهش حاضر با روش تحلیلی ـ انتقادی و رویکردی عمدتاً برون‌دینی، به ارزیابی این ملاک‌ها می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ملاک‌های پیشنهادی، شامل عقلانیت مدرن، اخلاق سکولار، ارزش‌ها، مقتضیات و مقومات دنیای مدرن (حقوق بشر، آزادی، برابری، دموکراسی و بی‌طرفی ایدئولوژیک حکومت)، عرف زمانه، واقعیات تجربی، اصول و مبانی دینی، اهداف و مقاصد شریعت، انتظار بشر از دین و فطرت و کرامت انسانی، با چالش‌های بنیادین معرفت‌شناختی، روش‌شناختی و کلامی مواجه‌اند. اتکا به معیارهای متغیر، مادی و وابسته به برساخته‌های انسانی، نمی‌تواند مبنایی معتبر برای تعیین مرز عناصر ثابت و متغیر دین فراهم آورد. افزون بر این، خلط مقام ثبوت و اثبات، نادیده‌گرفتن سرشت فراتاریخی شریعت و کاربست سلیقه‌ای ملاک‌ها، موجب می‌شود این معیارها به جای کشف حقیقت دین، به ابزاری برای بازسازی آن بر اساس پیش‌فرض‌های بیرونی تبدیل شوند. در نتیجه، پژوهش نشان می‌دهد که ملاک‌های مذکور فاقد اعتبار و صلاحیت برهانی لازم برای تفکیک ذاتی و عرضی دین هستند.
UR  - https://kalami.nashriyat.ir/node/5004233
L1  - ER  -