مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت کلامی 2008-8876 17 2 2026 10 07 فعل بودن حقیقت ایمان از منظر علامه مصباح ره 5004475 10.22034/kalami.2026.5004475 FA محمد خسروپور 0009-0002-4467-8166 صفدر الهی راد دانشیار - گروه کلام و فلسفه دین، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 0000-0002-9789-4535 Journal Article 2026 09 28 ماهیت ایمان و تعیین مؤلفه‌های مقوّم آن، از مسائل مهم در مطالعات کلامی و فلسفی ایمان است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ماهیت فعلی ایمان و بررسی جایگاه فعل اختیاری در تحقق آن، دیدگاه علامه مصباح یزدی را مورد بررسی قرار می‌دهد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با مراجعه به آثار مکتوب و شفاهی علامه مصباح یزدی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در اندیشه علامه مصباح، هرچند ایمان از آگاهی و امیال انسان مایه می‌گیرد اما ماهیت فعلی دارد. بر این اساس، فعلِ جوانحی بناگذاری قلبی بر التزام به لوازم یک حقیقت گوهر ایمان است و رفتار خارجی، اگرچه نمود بیرونی ایمان به شمار می‌رود، عین حقیقت ایمان نیست. همچنین، تحلیل مؤلفه‌ها و ارکان ایمان نشان می‌دهد که برای تبیین دقیق حقیقت ایمان، باید میان معرفت، گرایش، التزام قلبی و آثار رفتاری آن تفکیک کرد. این تفکیک، جایگاه فعل اختیاری در ایمان را روشن می‌سازد.