مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت کلامی 2008-8876 1 4 2010 10 16 توحید و شرک در معرفت و علوم انسانی با تکیه بر آثار و اندیشه‌های استاد شهید مرتضی مطهری 143 178 613 FA علی اصغر خندان استادیار - دانشگاه امام صادق علیه السلام، گروه معارف اسلامی Journal Article 2011 01 31 The main question of this paper is: "how can we recognize the monotheistic and polytheistic thoughts in knowledge, especially in human sciences"? This paper stressing the principle of principles, that is "monotheism", seeks to find indicators for distinguishing Islamic teachings from non-Islamic ones, by reviewing, analyzing, and classifying the thoughts of martyr professor Motahhari. The first indicator "is the state of belonging to Him (Allah)" through which it is possible to discern the distinction between monotheism and polytheism in theoretical teachings and then recognize and criticize the following great intellectual deviations: considering the world of existence as illusion, materialism, dualism, delegation, determinism, rejection of causality, etc. The unconscious outcomes of these theories rooted in the minds most people are traceable in all fields of knowledge including natural and human sciences. The second indicator is "the state of returning to Him (Allah)" which represents a boundary between monotheism and polytheism in practical teachings and by this indicator one can recognize and criticize the following polytheistic thoughts: idolatry, (covert and overt) egoism, acceptance of devil (false god or illegitimate ruler), kinds of one-dimensional values, especially deviational theories on justice. پرسش اصلی این مقاله این است که چگونه می توان اندیشه های موحدانه و مشرکانه را در معرفت، به ویژه علوم انسانی شناخت؟ با روش بازخوانی، تحلیل و طبقه بندی اندیشه های استاد شهید مرتضی مطهری، و به منظور دستیابی به شاخصی برای تعیین تعالیم اسلامی از غیراسلامی، در این مقاله بر اصل الاصول «توحید» تکیه شده و از این اصل، دو شاخص استخراج گردیده است: اول شاخص، «از اویی»، که مرز توحید و شرک در تعالیم نظری است و از آن طریق، انحراف های بزرگ فکری زیر قابل شناسایی و نقد خواهد بود: توهم انگاری عالم وجود، مادی گرایی، ثنویت، تفویض، جبر، انکار علیت و ... . آثار ناخودآگاه این نظریات، که در ذهن و ضمیر بیشتر افراد رسوب کرده، در تمام عرصه های معرفتی، از جمله در علوم طبیعی و علوم انسانی، قابل پیگیری است. اما شاخص دوم، «به سوی اویی» است که مرز توحید و شرک در تعالیم عملی می باشد و از طریق آن می توان اندیشه های مشرکانة زیر را شناسایی و نقد کرد: بت پرستی، خودپرستی (آشکار و نهان)، پذیرش طاغوت، انواع ارزش های یک بعدی، به ویژه نظریه های انحرافی در عدالت.