Mohammad Jafari / Graduate from Seminary and Ph.D. Student of Theology in Imam Khomeini Research and Educational Institute / jafari@iki.ac.ir
113-1322026/08/172026/08/172026/08/17
Abstract:
The epic of Ashura glitters on the apex of the history after the lapse of centuries, quenching the thirsty soul of those men seeking the truth. This dramatic effect reveals the depth, dimensions and many overt and hidden aspects of this monumental event. Among these, the emotional and epical aspects of this event have been paid most attention to, though along with it, the analytical approach gradually found its place in the thought system of the thinkers, historians and reformers, in which – apart from heartfelt perception – the event is looked at through rational perception.
The rational analysis of the event of Taff is acceptable only when we can make a consistency among the different elements of this monumental event. And this would not be done except when we, first of all, pay attention to the theological backgrounds and the doctrinal motivations deriving Imam Hussein towards this movement, and its historical, political and sociological elements are analyzed in the light of those backgrounds and motivations. In this regard, the present article expresses five views of Shiite thinkers in the theological approach to the philosophy of Imam Hussein's uprising, arriving at its chosen view through a review and investigation.
حماسهی عاشورا پس از قرن ها، همچنان بر تارک تاریخ می درخشد و جان تشنهی انسان های حقیقت جو را سیراب می سازد. این تأثیرگذاری شگرف، نشان از ژرفا و ابعاد و زوایای پیدا و پنهان بسیار در این رویداد عظیم دارد. دراین میان، بعد عاطفی و حماسی این حادثه بیشتر مورد توجه قرار گرفته، گرچه در کنار آن، رویکرد تحلیلی نیز به تدریج جای خود را در منظومهی فکری اندیشمندان، مورخان و مصلحان باز کرده است که در آن، افزون بر چشم دل، با چشم عقل و خرد نیز به این واقعه نظاره می شود.
تحلیل عقلانی حادثهی طفّ وقتی پذیرفتنی خواهد بود که بتوان میان عناصر و مؤلفه های گوناگون این رخداد سترگ، هماهنگی ایجاد کرد، و این مهم به ثمر نمی نشیند جز آنکه پیش از هر چیز، زمینه های کلامی و انگیزه های اعتقادی که امام را به سوی این حرکت سوق داد، مورد علاقه قرار گرفته و عناصر تاریخی، سیاسی و جامعه شناختی حادثه ، در پرتو آن تحلیل شود.
این مقاله با رویکرد تحلیلی، به بیان دیدگاه های پنج گانهی اندیشمندان شیعی در رویکرد کلامی به فلسفهی قیام حسین بن علی پرداخته و با نقد و بررسی، به دیدگاه مختار خود می رسد.
ـ عليزاده سوركي، مهدي، نظريههاي عاشورا، قم، پارسايان، 1378.
ـ عنايت، حميد، انديشة سياسي در اسلام معاصر، ترجمة بهاءالدين خرمشاهي، تهران، شركت انتشارات خوارزمي، چ دوم، 1365.
ـ فاضل دربندي، اكسيرالعبادات في اسرار الشهادات، منامه، شركة المصطفي للخدمات القثافية، 1415ق، ج 1.
ـ فرحي، سيدعلي، بررسي و تحقيق پيرامون نهضت حسيني، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1375.
ـ قمي، ابوالفضل، مقصد الحسين، قم، پيروز، 1350.
ـ قيام عاشورا در كلام و پيام امام خميني،تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام،1373.
ـ كليني، محمدبن يعقوب، اصول كافي، تهران، مكتبة صدوقة، بيتا.
ـ مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، بيروت، مؤسسه الوفاء، 1404 ق.
ـ محمد صادق، نجمي، سخنان حسين بن علي، قم، دفتر انتشارات اسلامي. چ هشتم، 1378،
ـ محمدي اشتهاردي، محمد، آفتاب انقلاب اسلامي، قم، روحاني، 1376.
ـ مطهري، مرتضي، حماسة حسيني، تهران،صدرا، چ هفده و هيجده، 1373، ج 2 و 3.
ـ مولوي، جلالالدين، مثنوي معنوي، با تصحيح نيكلسون، تهران، اميركبير، 1371.
ـ نجمي، محمدصادق، سخنان حسين بن علي، قم، دفتر انتشارات اسلامي، چ هشتم، 1378.
ـ نراقي، محمدمهدي، محرق القلوب، تهران، بينا، 1247ق، چ سنگي.
ـ نعمتالله، صالحي نجفآبادي، تطبيق قيام امام حسين با موازين فقهي، (مندرج در كتاب مجموعة مقالات اولين كنگرة بين المللي امام خميني و فرهنگ عاشورا، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام، 1374، دفتر اول).
ـ هاشمي، سيدمحمود، محاضرات في الثوورة الحسينية، بيجا، مكتب السيدمحمود الهاشمي، 1363