Ma`rifat-e Kalami, Volume 15, Issue 2, No 33, Year 2026 , Pages 75-98

    A Study of Allusive Intertextual Relations between Nahj al-Balāghah and the Qur’an on the Topic of Prophethood

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ناصر شهرابی / M.A. in Qur’anic Sciences and Hadith, Faculty of Humanities, Shahed University, Tehran, Iran / nasernasersharab1368@gmail.com
    ✍️ Rasool mohammadjafari / Associate Professor, Department of Qur’anic Sciences and Hadith, Faculty of Humanities, Shahed University, Tehran, Iran / r.mjafari@shahed.ac.ir
    dor 20.1001.1.20088876.1403.15.2.4.8
    doi 10.22034/kalami.2025.5002041
    Abstract: 
    According to the theory of intertextuality, no text or discourse exists that is not derived from other texts. The Holy Qur’an, which is the miracle of the Noble Prophet and was sent for the guidance of humanity, has inspired many religious and theological works by great scholars. Nahj al-Balāghah is one of the texts that has been profoundly influenced by the Qur’an, and its intertextual relationship with Qur’anic verses is extensive. Examining all dimensions of intertextuality between Nahj al-Balāghah and the Qur’an requires numerous studies. Focusing on the topic of “prophethood,” the present research employs a descriptive–analytical method to answer the question: What is the nature of the allusive intertextual relations concerning prophethood between Nahj al-Balāghah and the Qur’an? The findings indicate that Imam ʿAlī (peace be upon him) extensively explained issues related to prophethood—especially specific prophethood—by drawing inspiration from Qur’anic verses. General prophethood is mentioned twenty-two times, reflecting themes such as God’s selection of prophets for guidance, the covenant taken from the prophets, and their duty of conveying the message. Specific prophethood is mentioned forty-five times and includes topics such as the recognition of the Seal of the Prophets by followers of other religions, the guidance of the pre-Islamic Arabs and their salvation from Hellfire, glad tidings of the final Prophet’s mission, and the Ahl al-Bayt as the successors of the Prophet.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :بررسی روابط بینامتنیت اشاره‌ای نهج‌البلاغه با قرآن در موضوع نبوت
    Abstract: 
    بر اساس نظریة بینامتنیت، هیچ نوشته یا مطلبی نیست، مگر آنکه از متون دیگر گرفته شده باشد. قرآن مجید که معجزة پیامبر اکرم(ص) و برای هدایت بشریت فرستاده شده، برای بسیاری از متون دینی و کلام‌ بزرگان دین الهام‌بخش بوده است. نهج‌البلاغه یکی از متونی است که بسیار از قرآن متأثر بوده و رابطة بینامتنی آن با آیات قرآن بسیار است. بررسی تمام ابعاد بینامتنیت نهج‌البلاغه و قرآن، به پژوهش‌های بسیار نیاز دارد. این تحقیق با تمرکز بر موضوع «نبوت»، با روش توصیفی ـ تحلیلی در پی پاسخ به این سؤال است که بررسی روابط بینامتنی «نبوت» در نهج‌البلاغه و قرآن در سطح بینامتنی اشاره‌ای چگونه است؟ نتایج تحقیق نشان داد که امام علی (ع) به‌صورت گسترده با الهام از آیات قرآن، مسائل نبوت به‌ویژه نبوت خاصه را تبیین فرموده است. به نبوت عامه 22 بار اشاره شده و مسائلی مانند انتخاب پیامبران برای هدایت، پیمان گرفتن خداوند از پیامبران و وظیفة تبلیغ در آن انعکاس یافته است. به نبوت خاصه نیز 45 بار اشاره شده و موضوعاتی مانند آشنا بودن پیامبر خاتم(ص) برای پیروان ادیان دیگر، هدایت اعراب جاهلی و نجات آنان از آتش جهنم، بشارت بر نبوت پیامبر خاتم، و اهل‌بیت(ص) جانشینان پیامبر(ص) در ذیل آن آمده است.
    References: 
    • قرآن کریم. ترجمة ناصر مکارم شیرازی (1373). قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
    • ابن‌حیّون، نعمان ‌بن‌ محمد (1385ق). دعائم الإسلام. تحقیق: آصف فیضی. قم: مؤسسة آل‌البیت(ع).
    • ابوحنیفه، نعمان ‌بن‌ ثابت (1425ق). الفقه الأبسط. تحقیق: زاهد کوثری. بیروت: دار الکتب العلمیه.
    • امامی، زهره (1393). بررسی بینامتنیت قرآنی در اشعار دیک‌جن ‌حمصی. در مجموعه مقالات همایش ملی بینامتنیت، قم: پویشگر.
    • تقوایی کارمزدی، فاطمه (1394). تحلیل سطوح بینامتنی در مجموعه‌های « گوشوارۀ عرش» و « خواب ارغوانی» علی موسوی گرمارودی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شاهد.
    • جعفری، یعقوب (1376). تفسیر کوثر. قم: هجرت.
    • جمالی، ولی‌الله و جوادپور، غلامحسین (1400). تحلیل ضرورت نبوت براساس فرایند اجتماعی معرفت. معرفت کلامی، 12(26)، 41ـ56.
    • جوادی آملی، عبدالله (1389). تسنیم. قم: اسراء.
    • جوادی آملی، عبدالله (1395). تسنیم. قم: اسراء.
    • حاکم نیشابوری، محمد ‌بن‌ عبدالله (بی‌تا). المستدرک علی الصحیحین. بیروت: دار الفکر.
    • حبیبی، علی‌اصغر (1392). بررسی روابط بینامتنی میان شعر صفی‌الدین حلی و قرآن کریم. پژوهش‌های ادبی ـ قرآنی، 1(4)، 27ـ61.
    • حسینی‌فر، سمیرا (1399). تحلیل روابط بینامتنی «آخرت» در نهج‌البلاغه و قرآن. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه شاهد. دانشکدة علوم انسانی. گروه علوم قرآن و حدیث.
    • راستگو، سیدمحمد (1396). تجلی قرآن و حدیث در شعر فارسی. تهران: سمت.
    • سبحانی تبریزی، جعفر (1376). الهیات و معارف اسلامی. قم: مؤسسة امام صادق(ع).
    • سید رضی، محمد بن‌ حسین (1414ق). نهج‌البلاغه. تحقیق: صبحی صالح. قم: مؤسسة دار الهجره.
    • سیدشرف‌الدین، عبدالحسین (1402ق). المراجعات. تحقیق: حسین راضی. قم: المجمع العالمی لأهل‌البیت(ع).
    • شاهرخی شهرکی، فرنگیس، بیگ‌زاده، خلیل و صادقی، اسماعیل (1395). خوانش رابطۀ بینامتنی شعر رضوی معاصر و قرآن کریم. فرهنگ رضوی، 5(18)، 117-144.
    • شیبانی، احمد ‌بن‌ محمد (1411ق). اصول السنه. سعودی: دار المنار.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1374). تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    • طبری، محمد ‌بن‌ جریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفه.
    • طحانی، اشرف، محمدجعفری، رسول و برج‌ساز، غفار (1400). تحلیل روابط بینامتنی «دنیا» در نهج‌البلاغه و قرآن کریم. دراسات حدیثه فی نهج البلاغه، 5(1)، 17ـ29.
    • غرویان، محسن، غلامی، محمدرضا و میرباقری، محمدحسین (1375). بحثی مبسوط در آموزش عقاید. ایران، قم: موسسه دارالعلوم.
    • فاریاب، محمدحسین (1391). امامت در مکتب صادق آل محمد، معرفت کلامی، 2(7)، 25ـ46.
    • فرات کوفی، فرات ‌بن ‌ابراهیم (1410ق). تفسیر فرات الکوفی. تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
    • کریمی، حمید (1394). دفاع مجدد از دلیل عقلی ضرورت وحی بر اساس حکمت الهی، معرفت کلامی، 6(15)، 137ـ156.
    • کلینی، محمد ‌بن ‌یعقوب (1407ق). الکافی. تصحیح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    • مسبوق، سیدمهدی (1392). روابط بینامتنی قرآن با خطبه‌های نهج‌البلاغه. تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 10(2)، 205ـ224.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1376). آموزش عقاید. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
    • مطهری، مرتضی (1392). سیری در نهج‌البلاغه. تهران: صدرا.
    • مغنیه، محمدجواد (1387). در سایه‌سار نهج‌البلاغه، مترجمان: محمدجواد معموری، حسن بستان، محمدباقر معموری، زهرا حسنی، اعظم حیدری عارف و مهدی ملک‌محمدی. قم: دار الکتاب الاسلامی.
    • مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    • مکارم شیرازی، ناصر (1375). پیام امام امیرالمؤمنین(ع) . تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    • مکارم شیرازی، ناصر (1383). آیات الولایة فی القرآن. قم: مدرسة الإمام علی‌بن‌أبی‌طالب(ع).
    • منتظری، حسینعلی (1383). درس‌هایی از نهج‌البلاغه. تهران: سرایی.
    • نامور مطلق، بهمن (1390). درآمدی بر بینامتنیّت، نظریه ها و کاربردها، تهران: سخن.
    • نسائی، احمد ‌بن‌ شعیب (1348ق). السنن. بیروت: دار الفکر. 
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    , , mohammadjafari, Rasool. (2026) A Study of Allusive Intertextual Relations between Nahj al-Balāghah and the Qur’an on the Topic of Prophethood. Ma`rifat-e Kalami, 15(2), 75-98 https://doi.org/10.22034/kalami.2025.5002041.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    ; Rasool mohammadjafari."A Study of Allusive Intertextual Relations between Nahj al-Balāghah and the Qur’an on the Topic of Prophethood". Ma`rifat-e Kalami, 15, 2, 2026, 75-98

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    , , mohammadjafari, R.(2026) 'A Study of Allusive Intertextual Relations between Nahj al-Balāghah and the Qur’an on the Topic of Prophethood', Ma`rifat-e Kalami, 15(2), pp. 75-98

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    , , mohammadjafari, R. A Study of Allusive Intertextual Relations between Nahj al-Balāghah and the Qur’an on the Topic of Prophethood. Ma`rifat-e Kalami, 2026; 15(2): 75-98