Pages:
121-139
Receive Date: 2026/06/30
Accept Date: 2026/06/30
Abstract:
The issue of the miraculous nature of the heavenly scriptures prior to the Qur’an—especially the original Torah and Gospel—has received little attention in Islamic theology. The theory denying the miraculous character of these books has emerged on the basis of specific theological assumptions and has influenced interpretations of the status of divine revelation. The importance of examining and criticizing these foundations lies in the fact that any position regarding the miraculous or non-miraculous nature of earlier scriptures depends on the validity of these assumptions. Using an analytical–critical approach, this study first identifies and reconstructs these foundations, including the absence of supernatural disruption of ordinary causality, the lack of formal challenge (taḥaddī), the existence of counter-examples, and the denial of universality. It then critically evaluates them from both rational and revelatory perspectives. The findings show that these foundations lack sufficient demonstrative power and are inconsistent with rational analysis and Qur’anic evidence. Accordingly, the theory denying the miraculous nature of the original Torah and Gospel lacks theoretical coherence and requires fundamental reconsideration.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :تحلیل انتقادی مبانی کلامی نظریة نفی اعجاز تورات و انجیل نخستین
Abstract:
مسئلة اعجاز کتب آسمانی پیش از قرآن، بهویژه تورات و انجیل نخستین، از مباحث مغفول در کلام اسلامی بهشمار میرود. نظریة نفی اعجاز این کتب با اتکا به مبانی خاصی در اندیشة متکلمان اسلامی شکل گرفته و در تبیین جایگاه کلام وحیانی اثرگذار بوده است. اهمیت واکاوی و نقد مبانی این نظریه در آن است که هرگونه موضعگیری در قبال اعجاز یا عدم اعجاز کتب آسمانی متوقف بر صحت این مبانی است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ انتقادی، نخست مبانی نظریة یادشده، شامل عدم خرق عادت، فقدان تحدی، وجود معارضه و نفی جهانشمولی را شناسایی و بازیابی کرده و سپس از منظر عقلانی و وحیانی به بررسی انتقادی آنها پرداخته است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که مبانی یادشده فاقد قدرت اثباتی کافیاند و با تحلیلهای عقلی و شواهد قرآنی ناسازگارند. بر این اساس، نظریة نفی اعجاز تورات و انجیل نخستین، بهلحاظ مبانی نظری از انسجام لازم برخوردار نیست و نیازمند بازنگری بنیادین است.
References:
- قرآن کریم.
- آمدی، سیفالدین (1423ق). أبکار الأفکار فی أصول الدین. محقق: احمد محمد مهدی. قاهره: دار الکتب.
- ابنبابویه، محمدبنعلى (1378). عیون أخبار الرضا(ع). محقق: مهدى لاجوردى. تهران: اسلامیه.
- ابنبابویه، محمدبنعلى (1395ق). کمال الدین و تمام النعمه. مصحح: علیاکبر غفارى. تهران: اسلامیه.
- ابنبابویه، محمدبنعلى (1413ق). من لا یحضره الفقیه. محقق: علیاکبر غفارى. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
- ابنتیمیه، احمدبنعبدالحلیم (1420ق). النبوات. محقق: عبدالعزیزبنصالح الطویان. ریاض: أضواء السلف.
- ابنسعد، ابوعبدالله محمد (1410ق). الطبقات الکبری. تحقیق: محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.
- ابنفارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغه. محقق: عبدالسلام محمد هارون. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
- ابنقولویه، جعفربنمحمد (1356). کامل الزیارات. نجف: دار المرتضویه.
- ابوحجر، احمد عمر (1411ق). التفسیر العلمی القرآن فی المیزان. بیروت: دار قتیبه.
- احمدی، محمود (1377). محدود بودن شریعت حضرت موسی و حضرت عیسی ـ علیهما السلام ـ به بنی اسرائیل. کلام اسلامی، 7(27)، 100-106.
- ازهری، محمدبنمحمد (1421ق). تهذیب اللغه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- اسفراینی، ابیالمظفر (1408ق). التبصیر فی الدین. تحقیق: محمد زاهد کوثری. بیروت: دار الکتب العلمیه.
- اشتاین سالتز، آدین (1383). سیری در تلمود. ترجمة باقر طالبی دارابی. قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
- امامالحرمین، عبدالملکبنعبدالله (1443ق). الکامل فی أصول الدین. تحقیق: جمال عبدالناصر عبدالمنعم. قاهره: دار السلام.
- باربور، ایان (1374). علم و دین. ترجمة بهاءالدین خرمشاهی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- باقلانی، ابوبکر محمدبنالطیب (1407ق). تمهید الأوائل فی تلخیص الدلائل. محقق: عمادالدین أحمد حیدر. لبنان: مؤسسة الکتب الثقافیة.
- باقلانی، ابوبکر محمدبنالطیب (1421ق). إعجاز القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیه.
- بنتالشاطی، عائشه عبدالرحمن (1404ق). الإعجاز البیانی للقرآن. القاهره: دار المعارف.
- بننبی، مالک (2006م). الظاهرة القرآنیة. محقق: عبدالصبور شاهین. بیروت: مکتبة النافذة.
- بیضاوی، عبداللهبنعمر (1418ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. اعداد: محمد عبدالرحمن مرعشلی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- پرادفوت، وین (بیتا). تجربة دینی. ترجمة عباس یزدانی. قم: مؤسسة فرهنگی طه.
- توفیقی، حسین (1384). آشنایی با ادیان بزرگ. تهران: سمت.
- جاحظ، عمروبنبحر (1394ق). الحیوان. محقق: محمد باسل عیون السود. بیروت: دار الکتب العلمیه.
- جوادی آملی، عبدالله (1387). تسنیم. قم: إسراء.
- حداد، یوسف دره (1993م). نظم القرآن و الکتاب: اعجاز القرآن. بیروت: المکتبة البولسیة.
- حسینی جلالی، محمدحسین (1422ق). دراسة حول القرآن الکریم. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
- حفنی، عبدالمنعم (2004م). موسوعة القرآن العظیم. قاهره: مکتبة مدبولی.
- حمصی، نعیم (1400ق). فکرة اعجاز القرآن من البعثة النبویة الی عصرنا الحاضر. بیروت: مؤسسة الرسالة.
- خالدی، صلاح عبدالفتاح (1428ق). القصص القرآنی. بیروت: دار الشامیه.
- خوئی، سیدابوالقاسم (1394ق). البیان فی تفسیر القرآن. قم: المطبعة العلمیة.
- دهخدا، علیاکبر (1377). لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران، مؤسسة انتشارات و چاپ.
- راد، علی و جزینی، غلامعلی (1403). تأثیر پارادایم نفی اعجاز تورات وحیانی بر اندیشۀ مفسّران؛ مورد مطالعه: آیات 48ـ49 سورۀ قصص. مشکوه، 43(162)، 29ـ55.
- راغب اصفهانی، حسینبنمحمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار القلم.
- رجبزاده، شیرین؛ ایازی، محمدعلی و عباسی، مهرداد (1399). کارکرد خبرهای غیبی در آیات قرآن کریم و عهد عتیق. مطالعات تفسیری، 11(41)، 137ـ156.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی (1381). پژوهشی در اعجاز علمی قرآن. رشت: کتاب مبین.
- زرزور، عدنان محمد (1419ق). مدخل إلى تفسیر القرآن وعلومه. بیروت: دار القلم.
- زمخشری، محمودبنعمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. مصحح: مصطفی حسین احمد. بیروت: دار الکتاب العربی.
- سبحانی، جعفر (1421ق). منیة الطالبین فی تفسیر القرآن المبین. قم: مؤسسة امام صادق(ع).
- سلامی، احمد و ایازی، سیدمحمدعلی (1397). مقصود از «تورات و انجیل» در قرآن. پژوهشهای قرآنی، 23(86)، 76-101.
- سیوری، مقدادبنعبدالله (1365). الباب الحادی عشر للعلامة الحلی مع شرحیه. تهران: دانشگاه تهران.
- سیوطی، جلالالدین (1421ق). الإتقان فی علوم القرآن. بیروت: دار الکتاب العربی.
- شولر، گریگور (1393). شفاهی و مکتوب در نخستین سدههای اسلامی. ترجمة نصرت نیلساز. تهران: حکمت.
- صادقی تهرانی، محمد (1406ق). الفرقان. تهران: فرهنگ اسلامی.
- صحاف کاشانی، محمد (1402). قرآن و عهدین و مسئلة تحقق پیشگوییها. پژوهشنامة کلام تطبیقی شیعه، 4(6)، 126ـ144.
- صفایی، احمد (1374). علم کلام. تهران: دانشگاه تهران.
- طباطبائی، سیدمحمدحسین (1362). اعجاز قرآن. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
- طباطبائی، سیدمحمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة اعلمی.
- طبرسی، فضلبنحسن (1412ق). تفسیر جوامع الجامع. مصحح: ابوالقاسم گرجى. قم: حوزة علمیة قم.
- طبری، محمدبنجریر (1420ق). جامع البیان عن تأویل آی القرآن. بیروت: دار المعرفه.
- طهطاوی، علی احمد (1425ق). عون الحنان فی شرح الأمثال فی القرآن. بیروت: دار الکتب العلمیه.
- عبدالباری، فرجالله (2004م). نقض دعوى عاملیة النصرانیة. قاهره: دار الآفاق العربیه.
- علامه حلی، حسنبنیوسف (1407ق). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- علمالهدی، سید مرتضی (1405ق). رسائل الشریف المرتضی. تحقیق: سیدمهدی رجایی. قم: دار القرآن.
- علمالهدی، سید مرتضی (1441ق). الموضح عن جهة اعجاز القرآن الصرفه. مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی.
- فاریاب، محمدحسین (1388). تحریف تورات و انجیل از دیدگاه قرآن. معرفت. 18(143)، 137ـ153.
- فاضل مقداد (بیتا). شرح الباب الحادی عشر. قم: مصطفوی.
- فاضلی، قادر (1386). قرآن از زبان قرآن. تهران: فضیلت علم.
- فخر رازى، محمدبنعمر (1411ق). المحصل. تحقیق: حسین اثای. عمان: دار الرازی.
- فخر رازى، محمدبنعمر (1420ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- فخرالاسلام، محمد صادق (1322). بیان الحق والصدق المطلق. تهران: بینا.
- قاضی عبدالجبار، عبدالجباربناحمد (بیتا). المغنی فی ابواب التوحید و العدل. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- قاضی عیاض، عیاضبنموسی (1407ق). الشفاء بتعریف حقوق المصطفی. عمان: دار الفیحاء.
- قونوى، اسماعیلبنمحمد (1422ق). حاشیة القونوى على تفسیر الإمام البیضاوى و معه حاشیة ابن التمجید. مصحح: عبدالله محمود عمر. بیروت: دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون.
- کریمی، حمید (1389). بررسی مسئلة جهانی بودن رسالت موسی و عیسی(ع). اندیشة نوین دینی، 6(22)، 115ـ136.
- مصطفوی، حسن (1371). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت ارشاد.
- مطهری، مرتضی (1376). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
- معارف، مجید (1383). مباحثی در تاریخ و علوم قرآنی. تهران: نبأ.
- مغنیه، محمدجواد (1424ق). التفسیر الکاشف. قم: دار الکتاب الإسلامی.
- مفید، محمدبنمحمد (بیتا). النکت الاعتقادیه. تهران: اقبال.
- مؤدب، رضا (1379). اعجاز قرآن در نظر اهلبیت عصمت(ص). قم: احسن الحدیث.
- نقوی، حسین (1388). بررسی تطبیقی ویژگیهای نوشتاری کتاب مقدس و قرآن کریم. معرفت ادیان، 1(1)، 9ـ42.
- نقوی، حسین (1390). تدوین تورات و انجیل از دیدگاه آیات قرآن. معرفت ادیان، 3(9)، 5ـ24.
- Encyclopedia of Judaica (1972). New York: Macmillan.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Jazini, Gholam Ali. (2026) A Critical Analysis of the Theological Foundations of the Theory Denying the Miraculous Nature of the Original Torah and Gospel. Ma`rifat-e Kalami, 15(2), 121-139 https://doi.org/10.22034/kalami.2025.5002224.
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Gholam Ali Jazini."A Critical Analysis of the Theological Foundations of the Theory Denying the Miraculous Nature of the Original Torah and Gospel". Ma`rifat-e Kalami, 15, 2, 2026, 121-139
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Jazini, G.(2026) 'A Critical Analysis of the Theological Foundations of the Theory Denying the Miraculous Nature of the Original Torah and Gospel', Ma`rifat-e Kalami, 15(2), pp. 121-139
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Jazini, G. A Critical Analysis of the Theological Foundations of the Theory Denying the Miraculous Nature of the Original Torah and Gospel. Ma`rifat-e Kalami, 2026; 15(2): 121-139