Ma`rifat-e Kalami, Volume 15, Issue 2, No 33, Year 2026 , Pages 99-119

    The Diversity of Qur’anic Discourses: Beneficial or Detrimental to the Dream Interpretation of Revelation?

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    Abolfazl Sajedi / Full Professor, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran / sajedi@iki.ac.ir
    ✍️ Hamed Sajedi / Assistant Professor, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran / sajedi2@gmail.com
    dor 20.1001.1.20088876.1403.15.2.5.9
    doi 10.22034/kalami.2025.5002236
    Abstract: 
    The majority of Islamic scholars hold that the Qur’an is the word of God and was revealed to the Prophet in these very words. In contrast, Abdolkarim Soroush argues that the Qur’an is a description of the Prophet’s own observations in a special visionary experience. Accepting or rejecting this claim can greatly affect our perspective on the Qur’an and the balance of divinity and humanity attributed to it. Soroush’s hypothesis can be examined from various hadithic, historical, philosophical, and phenomenological perspectives. One critical category of data for evaluating these two viewpoints concerns the internal textual features of the Qur’an, including the arrangement of speaker, addressee, and the presence or absence of various subjects within the text. Soroush maintains that these data support his hypothesis. This paper demonstrates, however, that these data actually undermine Soroush’s hypothesis and reinforce the conventional view.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :تنوع خطابات قرآنی، به‌سود رؤیاانگاری وحی یا به‌زیان آن؟
    Abstract: 
    دیدگاه عموم اندیشمندان اسلامی بر آن است که قرآن کلام خداوند است و با همین الفاظ بر پیامبر(ص) نازل شده است. در مقابل، عبدالکریم سروش بر آن است که قرآن توصیف مشاهدات خود پیامبر(ص) در رؤیایی ویژه است. پذیرش یا نفی این ادعا می‌تواند در نگاه ما به قرآن و سهم الوهیت و بشریتی که به آن نسبت می‌دهیم، بسیار مؤثر باشد. فرضیة سروش را از جنبه‌های مختلف حدیثی، تاریخی، فلسفی و پدیدارشناختی می‌توان بررسی کرد. یک دسته از داده‌هایی که در قضاوت میان این دو دیدگاه دارای اهمیت و تعیین‌کنندگی است، داده‌های درون‌متنی قرآن از منظر آرایش متکلم، مخاطب و غایب بودن سوژه‌های مختلف در این کتاب است. سروش معتقد است که این دسته از داده‌ها به‌سود فرضیة اوست. در این نوشتار نشان داده می‌شود که این داده‌ها اتفاقاً تضعیف‌کنندة این فرضیه و تقویت‌کنندة دیدگاه رایج است
    References: 
    • آلوسی، سیدمحمود (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دار الکتب العلمیه.
    • اندلسی، ابن‌عطیه (1422ق). المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. بیروت: دار الکتب العلمیه.
    • اندلسی، ابوحیان (1420ق). البحر المحیط فی التفسیر. بیروت: دار الفکر.
    • دهقانی، فرهاد و دستجانی فراهانی، رضوانه (1403). بررسی سندی و دلالی روایت «رؤیا الانبیاء وحی» در نظریة «محمد، راوی رؤیای رسولانه». حدیث‌پژوهی، 16(31)، 367ـ398.
    • زاده‌بامری، مرتضی و مظفری، حسین (1401). نقد استناد نظریة «رؤیاانگاری وحی» به متافیزیک وصال. انوار معرفت (حکمت عرفانی)، 2(23)، 73ـ90.
    • زاده‌بامری، مرتضی و مظفری، حسین (1402). نقد استناد نظریة «رؤیاانگاری وحی» به آرای اهل معرفت. معرفت کلامی، 2(31)، 125ـ140.
    • زمخشری، محمود (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دار الکتاب العربی.
    • ساجدی، ابوالفضل و ساجدی، حامد (1394). رؤیاانگاری وحی؛ نقدی بر آراء دکتر سروش. معرفت کلامی، 6(2)، 33ـ58.
    • ساجدی، ابوالفضل و ساجدی، حامد (1396). رؤیاانگاری وحی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    • سروش، عبدالکریم (1392الف). محمد(ص) راوی رؤیاهای رسولانه (1). سایت عبدالکریم سروش. به‌نشانی: محمّدص-راوی-رویاهای-رسولانهdrsoroush.com/fa/
    • سروش، عبدالکریم (1392ب). محمد(ص) راوی رؤیاهای رسولانه (2): خواب احمد، خواب جمله انبیاست. سایت عبدالکریم سروش. به‌نشانی: /محمّدص-راوی-رویاهای-رسولانه-2-خواب-احمdrsoroush.com/fa/
    • سروش، عبدالکریم (1392ج). محمد(ص) راوی رؤیاهای رسولانه (4): انتفاء شریعت و امتناع رسالت. سایت عبدالکریم سروش. به‌نشانی: انتفاء-شریعت-و-امتناع-رسالتdrsoroush.com/fa/
    • سروش، عبدالکریم (1395). محمد(ص) راوی رؤیاهای رسولانه (6). سایت عبدالکریم سروش. به‌نشانی: http://drsoroush.com/fa/wp-content/uploads/roya.pdf
    • سروش، عبدالکریم (1396). رویاروی رؤیا (2). سایت زیتون. به‌نشانی: https://www.zeitoons.com/31105
    • سروش، عبدالکریم (1397). زبان رؤیا زبان حال. سایت زیتون. به‌نشانی: https://www.zeitoons.com/52583
    • سید قطب، محمد (1412ق). فی ظلال القرآن. بیروت ـ قاهره: دار الشروق.
    • صادقی، هادی؛ حبیبی سی‌سرا، مرتضی و علیمردی، محمدمهدی (1396). وحی و رؤیا: بررسی و نقد تئوری «رؤیای رسولانه». آیین حکمت، 9(31)، 29ـ52.
    • ‌طباطبائی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
    • عشریه، رحمان و اسماعیلی، محمدعلی (1400). ارزیابی مؤلفه‌ها و مستندات قرآنی نظریة رؤیاانگاری وحی دکتر سروش با تأکید بر دیدگاه علامه ‌طباطبائی. پژوهشنامة معارف قرآنی (آفاق دین)، 12(47)، 7ـ36.
    • کریمی، مصطفی (1393). المیزان و تحلیل وحی. معرفت کلامی، 5(1)، 7ـ34.
    • محمدقاسمی، حمید (1390). جلوه‌هایی از هنر تصویرآفرینی در قرآن. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    • مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    • نجاتی، محمد و تقوی، سیدعباس (1397). بررسی و نقد مدعای اذعان صدرالمتألهین به نظریة «رؤیاانگاری وحی». معرفت کلامی، 2(21)، 79ـ92.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sajedi, Abolfazl, Sajedi, Hamed. (2026) The Diversity of Qur’anic Discourses: Beneficial or Detrimental to the Dream Interpretation of Revelation?. Ma`rifat-e Kalami, 15(2), 99-119 https://doi.org/10.22034/kalami.2025.5002236.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Abolfazl Sajedi; Hamed Sajedi."The Diversity of Qur’anic Discourses: Beneficial or Detrimental to the Dream Interpretation of Revelation?". Ma`rifat-e Kalami, 15, 2, 2026, 99-119

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sajedi, A, Sajedi, H.(2026) 'The Diversity of Qur’anic Discourses: Beneficial or Detrimental to the Dream Interpretation of Revelation?', Ma`rifat-e Kalami, 15(2), pp. 99-119

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Sajedi, A, Sajedi, H. The Diversity of Qur’anic Discourses: Beneficial or Detrimental to the Dream Interpretation of Revelation?. Ma`rifat-e Kalami, 2026; 15(2): 99-119