Ma`rifat-e Kalami, Volume 16, Issue 2, No 35, Year 2026, Pages 153-172

    Dimensions of the Authoritativeness (Ḥujjiyya) of the Ṭīnat Traditions from the Perspective of 'Allāmah Miṣbāḥ Yazdī

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Moradali Shourgashti / Assistant Professor, Department of Exegesis and Qur'anic Sciences, Imam Khomeini Educational and Research Institute / Shourgashti@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.20088876.1404.16.2.8.9
    doi Registering DOI...
    Abstract: 
    The "Ṭīnat traditions" (narrations concerning the primordial clay/nature) constitute an important part of the transmitted sources of Islamic anthropology, having been a focal point of attention and disagreement among scholars from various dimensions. The strong connection between the content of these traditions and numerous issues concerning human nature necessitates research into the "dimensions of their authoritativeness (ḥujjiyya)." The aim of this study is to ascertain, through a descriptive-analytical method, the perspective of 'Allāmah Miṣbāḥ Yazdī—one of the foremost pioneers in the Islamization of the humanities—regarding the "dimensions of the authoritativeness of the Ṭīnat traditions." Based on this research, from the viewpoint of 'Allāmah Miṣbāḥ Yazdī, the Ṭīnat traditions are abundant in terms of transmission (ṣudūr), are intended to express reality (jihāt al-ṣudūr), and no valid impediment has rejected them. However, he considers these traditions as ambiguous (mutashābih) in terms of "the extent of their signification" (ḥadd al-dalāla) due to their prima facie implication of determinism (jabr); nevertheless, given the relativity of ambiguity, the ambiguity present in these traditions is resolvable and does not impair their authoritativeness. In view of the aforementioned dimensions, it can be concluded that, according to 'Allāmah Miṣbāḥ Yazdī's perspective, the Ṭīnat traditions are, in general—apart from detailed rijalī and dalālī examinations of each tradition—valid and authoritative (ḥujja), and their constitutive, implicative, and commitment-based contents should be the focus of attention and analysis in theological and anthropological matters.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :ابعاد حجیت روایات طینت از دیدگاه علامه مصباح یزدی رحمه‌الله
    Abstract: 
    «روایات طینت» بخشی مهم از منابع نقلی انسان‌شناسی اسلامی است که از ابعاد گوناگون، کانون توجه و اختلاف پژوهشگران بوده است. ارتباط مستحکم مفاد روایات یادشده با مسائل متعدد سرشت انسان، پژوهش درباره «ابعاد حجیت» آن روایات را ضروری می‌کند. هدف پژوهش حاضر این است که با روش توصیفی ـ تحلیلی، دیدگاه علامه مصباح‌ یزدی ـ یکی از مهم‌ترین ‌پیشگامان در اسلامی‌سازی علوم انسانی ـ را نسبت به «ابعاد حجیت روایات طینت» به ‌دست آورد. بر اساس این پژوهش، از نگاه علامه مصباح‌ یزدی، روایات طینت از نظر صدور بسیار فراوان‌اند و از نظر جهت صدور برای بیان حقیقت هستند و از نظر موانع هیچ مانع معتبری آنها را رد نکرده است. البته ایشان روایات یادشده را از نظر «حدّ دلالت»، به‌سبب ظهور بدوی در جبر، متشابه می‌شمرند، اما با توجه به نسبی‌ بودن تشابه، تشابه موجود در آن روایات، قابل برطرف‌ساختن است و به حجیت آنها ضرری وارد نمی‌کند. با توجه به ابعاد یادشده، در مجموع، می‌توان نتیجه گرفت که بر اساس دیدگاه علامه مصباح‌ یزدی، رویات طینت، فی‌الجمله ـ قطع نظر از بررسی‌های تفصیلی رجالی و دلالی نسبت به هر روایت ـ معتبر و حجت‌اند و باید مفاد مطابقی، تضمنی و التزامی آنها کانون توجه و تحلیل در مسائل کلامی و انسان‌شناختی قرار گیرد.
    References: 
    • قرآن کریم.
    • نهج البلاغه (1414ق). تصحیح صبحی صالح. قم: هجرت.
    • آذرنوش، آذرتاش (1390). فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی. تهران: نشر نی.
    • ابن‌فارس، احمد بن زکریا (بی‌تا). معجم مقاییس اللغۀ. قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏.
    • ازهری، محمد بن احمد (بی‌تا). تهذیب اللغۀ. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • انیس، ابراهیم و دیگران (1374). المعجم الوسیط. قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    • برقى، احمد بن محمد (1371ق). المحاسن. قم: ‏دار الکتب الاسلامیه.
    • بستانى، فؤاد افرام (1375). فرهنگ ابجدی. تهران: اسلامى‏.
    • تریگ، راجر (1382). دیدگاه‌هایی درباره سرشت آدمی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • تونی، عبدالله بن محمد (1415ق). الوافیة فی اصول الفقه‏. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
    • حر عاملی، محمد بن حسن (1418ق). الفصول المهمة فی أصول‌ الأئمة (تکملة ‌الوسائل). قم: مؤسسۀ معارف‌ اسلامى امام ‌رضا(ع).
    • خوانساری، آقا جمال‌‌الدین (1359). شرح احادیث طینت. تهران: نهضت زنان مسلمان.
    • خوئی، سیدابوالقاسم (1422ق). مصباح الأصول. قم: مؤسسۀ احیاء آثار الامام الخوئی‏.
    • ذاکری، مهدی و غلامی، اصغر (1392). طینت و عدل الهی. تحقیقات کلامی، 3، 111ـ127.
    • رضوانی، معصومه و ذاکری، مهدی (1395). روایات طینت و اختیار انسان. پژوهش‌های فلسفی ـ کلامی، 69. 47ـ73.
    • سهرابی‌فر، محمدتقی (1394). چیستی انسان در اسلام. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    • سیدی بنایی، سیدباقر و نیک‌‌نام، عبدالله (1399). بررسی رابطۀ مفاد احادیث طینت با اختیار انسان و عدل الهی. پژوهش‌های اعتقادی-کلامی، 37 (10)، 119ـ152.
    • شکرکن، حسین و دیگران (1388). مکتب‌های روان‌شناسی و نقد آن. تهران: سمت.
    • شورگشتی، مرادعلی و نقیب‌زاده، محمد (1398)، بازتأملی در دلالت آیۀ 30 سورۀ روم بر تغییرناپذیری فطرت. قرآن‌شناخت، 10 (12)، 5ـ30.
    • شورگشتی، مرادعلی و نقیب‌زاده، محمد (1403)، تأثیر رفتار انسان بر سرشت وی از دیدگاه قرآن کریم. قرآن‌شناخت، 2 (17)، 83ـ101.
    • صدوق، محمد بن علی (1413ق). من ‌لا یحضره ‌الفقیه. قم: جامعۀ مدرسین.
    • صفار، محمد بن‌حسن‏ (1404ق). بصائر الدرجات ‌فی ‌فضائل آل‌ محمّد(ص). قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
    • طباطبایی بروجردی، سیدحسین (1374). الاحادیث المقلوبه و جواباتها. قم: دارالحدیث.
    • طباطبائی، سیدمحمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
    • طوسى، محمد بن حسن‏ (1414ق). الأمالی. قم: دار الثقافة.
    • علم‌الهدی، سید مرتضی (1405ق). رسائل الشریف المرتضى‏. قم: دار القرآن الکریم‏.
    • عیاشی، محمد بن مسعود (1380ق). تفسیر العیاشی. تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیه.
    • فدایی اصفهانی، مرتضی و موسوی، سیدمجتبی (1395). تحلیل احادیث طینت و رابطه آن با اختیار انسان. پژوهشنامه علوم حدیث تطبیقی، 5، 89ـ122.
    • فیض‌الاسلام، علی‌نقی (1379). ترجمه و شرح نهج البلاغه. تهران: فیض‌الاسلام‏.
    • قمی، علی بن ابراهیم (1404ق). تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
    • کلینی، محمد بن ‌‌یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    • گرامی، غلامحسین (1392). انسان در اسلام. قم: دفتر نشر معارف.
    • مازندرانى، محمدصالح (1382ق). شرح الکافی / الأصول و الروضه. تهران: المکتبة الاسلامیه.
    • مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • مجلسی، محمدباقر (1404ق). مرآة العقول. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1392). سیمای سرافرازان. قم: مؤسسۀ آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1393). معارف قرآن 1ـ3 (خداشناسى، کیهان‌‌شناسى، انسان‌شناسى). قم: مؤسسۀ آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1394). قرآن‌شناسی. قم: مؤسسۀ آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (1397). جامی از زلال کوثر. قم: مؤسسۀ آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره).
    • مصباح یزدی، محمدتقی (بی‌تا). سیمای شیعیان در کلام امیر مؤمنان؛ درس‌ اخلاق سال‌های 1387 و 1388 در دفتر مقام معظم رهبری. نرم‌افزار مشکات2، مجموعه آثار علامه مصباح یزدی.
    • مصطفوی، حسن (بی‌تا). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. بیروت: دارالکتب ‌العلمیه.
    • مطهری، مرتضی (1387). فلسفه اخلاق. تهران: صدرا.
    • مطهری، مرتضی (1389). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
    • مظفر، محمدرضا (1430ق). اصول الفقه. قم: جامعۀ مدرسین.
    • معین، محمد (1388). فرهنگ فارسی معین. تهران: امیرکبیر.
    • موسوی جزایری، سیدنعمت‌الله (بی‌تا). الانوار النعمانیه. تبریز: مطبعه شرکت چاپ.
    • نقیب‌زاده، محمد و شورگشتی، مرادعلی (1404). سرشت مشترک انسان در قرآن. قم: مؤسسۀ آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره).
    • نقی‌‌زاده، حسن (1385). اخبار طینت. مطالعات اسلامی، 72، 183ـ211.
    • نوروزی، حمید (1383). سرشت انسان، خیر یا شر. معرفت، 78، 68ـ74.
    • واعظی، احمد (1387). انسان از دیدگاه اسلام. تهران: سمت.
    • وحید بهبهانى، محمدباقر (1415ق). ‏الفوائد الحائریه. قم: مجمع الفکر الاسلامی‏.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shourgashti, Moradali. (2026) Dimensions of the Authoritativeness (Ḥujjiyya) of the Ṭīnat Traditions from the Perspective of 'Allāmah Miṣbāḥ Yazdī. Ma`rifat-e Kalami, 16(2), 153-172 https://doi.org/10.22034/kalami.2026.5003742.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Moradali Shourgashti." Dimensions of the Authoritativeness (Ḥujjiyya) of the Ṭīnat Traditions from the Perspective of 'Allāmah Miṣbāḥ Yazdī". Ma`rifat-e Kalami, 16, 2, 2026, 153-172

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shourgashti, M.(2026) ' Dimensions of the Authoritativeness (Ḥujjiyya) of the Ṭīnat Traditions from the Perspective of 'Allāmah Miṣbāḥ Yazdī', Ma`rifat-e Kalami, 16(2), pp. 153-172

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Shourgashti, M. Dimensions of the Authoritativeness (Ḥujjiyya) of the Ṭīnat Traditions from the Perspective of 'Allāmah Miṣbāḥ Yazdī. Ma`rifat-e Kalami, 2026; 16(2): 153-172