Ma`rifat-e Kalami, Volume 5, Issue 2, No 13, Year 2026, Pages 7-28

    The Prerequisites for Understanding “the Theory of Innate Disposition

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    Ahmad Aboutorabi / Assistant Professor of Philosophy, IKI / abotorabi@iki.ac.ir
    7-28 2026/08/17 2026/08/17 2026/08/17
    Abstract: 
    In spite of the great importance and long history of the issue of innate disposition, it still faces numerous challenges and there is a substantial disagreement about it among thinkers, especially philosophers. One of the main factors behind this persistent difference of opinion is that the conceptualization and judgment foundations of this subject have not been independently scrutinized. The shortcomings in deciphering the meaning of the term Fitra (innate disposition) and Fitri (innate), inattention to the classification of innate disposition and differences in the judgment of each kind, lack of close scrutiny of the main elements of the concept of innate disposition and deficiencies in the methodology of this subject are among the most important factors. Extracting and analyzing the different meanings of innate disposition by referring to religious, logical, philosophical and mystical sources, this paper seeks to define the scope for dispute. It concludes that the common view about the need of innate affairs for two conceptual features; that is,” generality” and “permanence” is not tenable
    Keywords: 
    innate knowledge
    innate disposition
    the nature of mind
    the nature of illusion
    potentially innate
    actually innate
    nature of analogy innate.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :پیش نیازهای مفهوم شناسانه «نظریه‌ی فطرت»
    Abstract: 
    بحث دربارة امور و علوم فطری به رغم اهمیت فراوان و پیشینه درازش، همچنان دچار چالش های بسیار، و اختلاف عمیق آرای اندیشمندان به ویژه فیلسوفان است. به نظر می رسد از عوامل اصلی دوام این تفاوت انظار، این است که مبادی تصوریه و تصدیقیة این موضوع، آنچنان که باید، مورد بررسی جدی، دقیق و مستقل قرار نگرفته است. کاستی های موجود در مفهوم شناسی واژة «فطرت» و «فطری» و بی توجهی به تقسیمات فطرت و تفاوت احکام هر قسم و عدم بررسی دقیق عناصر اصلی مفهوم فطری و نارسایی های موجود در روش شناسی این موضوع، از جمله مهم ترین این عوامل است. در این نوشته کوشیده ایم با استخراج معانی مختلف فطرت و فطری از منابع دینی، منطقی، فلسفی و عرفانی و تحلیل مفهوم شناسانة آنها راه را برای تحریر درست محل نزاع هموار سازیم. در پایان نشان داده ایم که دیدگاه رایج دربارة ضرورت دو ویژگی مفهومی «عمومیت» و «زوال ناپذیری» برای امور فطری اثبات پذیر نیست.
    Keywords: 
    علم فطری
    گرایش فطری
    فطرت عقل
    فطرت وهم
    فطری بالقوه
    فطری بالفعل
    فطریهالقیاس
    References: 
    • ابن‌سينا، حسين‌بن عبدالله، 1405ق، الشفاء، البرهان، تصدير و مراجعة ابراهيم مدكور ـ تحقيق ابوالعلاء عفيفي، قم، منشورات مكتبة آيةالله العظمي المرعشي النجفي.
    • ـــــ، 1364، النجاة من الغرق في بحر الضلالات، ويرايش محمدتقي دانش‌پژوه، تهران، دانشگاه تهران.
    • ـــــ، 1375، الاشارات و التنبيهات، مع الشرح للمحقق الطوسي و شرح الشرح لقطب الدين الرازي، قم، البلاغة.
    • ابن‌فارس، احمد ابي‌الحسين‌بن زكريا، 1429ق، معجم مقاييس اللغة، بيروت، دار احياء التراث العربي.
    • ابن‌منظور، محمدبن مكرم، 1416ق، لسان العرب، بيروت، دار احياء‌التراث العربي.
    • ابوترابي، احمد، 1376، طريق معرفت به علوم فطري، پايان‌نامه كارشناسي ارشد، رشته فلسفه، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني.
    • ارسطو، 1369، درباره نفس، ترجمه و تحشيه ع م د، چ سوم، تهران، حكمت.
    • ـــــ، 1980م، منطق ارسطو، تصحيح و تقديم عبدالرحمن بدوي، بيروت، دار القلم ـ كويت، وكالة المطبوعات.
    • افلاطون، 1380، دوره آثار افلاطون، ترجمه محمدحسن لطفي و رضا كاوياني، چ سوم، تهران، خوارزمي.
    • آملي، سيد حيدر‌بن علي، 1368، جامع الاسرار و منبع الانوار، به انضمام رساله نقد النقود في معرفة الوجود، تصحيح هانري كربن و عثمان اسماعيل يحيي، تهران، علي فرهنگي ـ انجمن ايرانشناسي فرانسه.
    • جوادي آملي، عبدالله، 1378، فطرت در قرآن، تنظيم و ويرايش محمدرضا مصطفي‌پور، قم، اسراء.
    • حسين‌زاده، محمد، 1390، نگاهي معرفت‌شناختي به وحي، الهام، تجربه ديني و عرفاني و فطرت (معرفت‌شناسي ديني3)، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني.
    • حلي، حسن‌بن يوسف‌بن المطهر الاسدي، 1370، القواعد الجلية في شرح الرسالة الشمسية، تحقيق فارس حسون تبريزيان، قم، جماعة المدرسين.
    • سبزواري، ملّا ‌مهدي، 1372، شرح المنظومه، تصحيح و تعليق حسن حسن‌زاده آملي، تهران، ناب.
    • سهروردي، شهاب‌الدين، 1388 الف، مجموعه مصنفات، ج 2، (حكمة الاشراق)، تصحيح نجفقلي حبيبي، سيدحسين نصر و هانري كربن، چ چهارم، تهران، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي.
    • ـــــ، 1388 ب، مجموعه مصنفات، ج 2 (رسالة في اعتقاد الحكماء)، تصحيح نجفقلي حبيبي، سيدحسين نصر و هانري كربن، چ چهارم، تهران، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي.
    • شهابي، محمود، 1339، رهبر خرد، تهران، كتابخانه خيام.
    • صدرالمتألهين، 1360، الحكمة المتعالية في الاسفار العقلية الاربعة، تعليقه ملّاهادي سبزواري و سيدمحمدحسين طباطبائي و علي نوري، چ سوم، بيروت، دار احياء التراث العربي.
    • طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1363، نهايةالحكمة، تعليقه محمدتقي مصباح، تهران، الزهراء.
    • ـــــ، 1411ق، الميزان في تفسير القرآن، بيروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات.
    • ـــــ، 1381، اصول فلسفه و روش رئاليسم، پاورقي مرتضي مطهري، تهران، صدرا.
    • طبرسي، فضل‌بن حسن، 1417ق، مجمع البيان لعلوم القران، القاهرة ـ طهران، رابطة الثقافة و العلاقات الاسلامية.
    • فارابي، محمدبن محمد، 1405ق، الجمع بين رأيي الحكيمين، تهران، الزهراء.
    • فخررازي، محمدبن عمر، 1411ق، المباحث المشرقية، چ دوم، قم، بيدار.
    • فوليكه، پُل، 1377، فلسفه عمومي يا مابعد‌الطبيعه، ترجمه يحيي مهدوي، چ سوم، تهران، دانشگاه تهران.
    • فياضي، غلامرضا، 1390، علم النفس فلسفي (درس‌هاي استاد غلامرضا فياضي)، تحقيق و تدوين محمدتقي يوسفي، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني.
    • قطب‌الدين شيرازي، محمود‌بن مسعود، 1369، درةالتاج، منطق، به كوشش و تصحيح محمد مشكوة، چ سوم، تهران، حكمت.
    • كليني، محمد‌بن يعقوب، 1413ق، اصول الكافي، تحقيق محمدجواد الفقيه و يوسف البقاعي، بيروت، دارالاضواء.
    • مجلسي، محمدباقر، 1403ق‌، بحارالانوار، بيروت، دار احياء التراث العربي.
    • مصباح، محمدتقي، 1379، آموزش فلسفه، چ دوم، تهران، سازمان تبليغات اسلامي.
    • ـــــ، 1386، خداشناسي، معارف قرآن (3ـ1)، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني.
    • مطهري، مرتضي، 1381، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
    • مظفر، محمدرضا، 1429ق، المنطق، تعليق غلامرضا فياضي، چ ششم، قم، جامعة مدرسين.
    • موسوي خميني، سيدروح‌الله، 1368، چهل حديث، تهران، مركز نشر فرهنگي رجاء.
    • نسفي، عزالدين، 1359، كتاب الانسان الكامل، تصحيح و مقدمه فرانسوي ماريژان موله، چ دوم، تهران، انجمن ايرانشناسي فرانسه در تهران.
    • طوسي، نصيرالدين، 1326، اساس الاقتباس، تهران، دانشگاه تهران.
    • ـــــ، 1375، شرح الاشارات و التنبيهات، در: ابن‌سينا، الاشارات و التنبيهات، قم، البلاغة. وو/
    • ـــــ، 1408ق، تجريد المنطق، بيروت، مؤسسة الاعلمي للمطبوعات.
    • Dancy. Jonathan. and Ernest Sosa (ed), 1993, A Commpanion to Epistemology, USA, Blackwell.
    • Descartes, Rene, 1955, The Philosophical Works of Descartes, Renderd into English by Elizabeth S. &…, USA, Dover Publication.
    • Copleston, Fredrich S. J, 1969, A History of Philosophy, New York and: An Image Book doubleday.
    • Lock, John, 1979, an Essay Concerning Human understanding, Edited and Glossary by Peter H. Nidd itch, Great Britain, Oxford at the Clarendon Press.
    • 238 reads
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Aboutorabi, Ahmad. (2026) The Prerequisites for Understanding “the Theory of Innate Disposition. Ma`rifat-e Kalami, 5(2), 7-28

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Ahmad Aboutorabi."The Prerequisites for Understanding “the Theory of Innate Disposition". Ma`rifat-e Kalami, 5, 2, 2026, 7-28

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Aboutorabi, A.(2026) 'The Prerequisites for Understanding “the Theory of Innate Disposition', Ma`rifat-e Kalami, 5(2), pp. 7-28

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Aboutorabi, A. The Prerequisites for Understanding “the Theory of Innate Disposition. Ma`rifat-e Kalami, 2026; 5(2): 7-28