بررسي تطبيقي معاد در عرفان،‌ فلسفه و كلام

سال ششم، شماره دوم، پياپي 15، پاييز و زمستان 1394

عليرضا کرماني / استاديار گروه عرفان مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره                 Kermania59@yahoo.com

دريافت: 5/2/94 - پذيرش: 9/7/94

چكيده

به تبع جايگاه برجسته آموزة معاد در متون ديني، متفکران مسلمان نيز با هدفي هستي شناسانه و يا به منظور اثبات يا دفاع از تعاليم ديني به بررسي و تحليل معاد پرداخته اند. در اين ميان گروهي از متکلمان و فيلسوفان مبتني بر برخي مباني، به انحصار معاد در جسماني يا روحاني معتقد شده اند؛ اما عارفان همگام با بسياري از متفکران مسلمان اين انحصار را کامل ندانستند و معاد را در کيفيت جسماني و روحاني آن پذيرفتند. عارفان در تبيين و تقرير اين ديدگاه عمدتاً از متفکران ديگر فاصله  مي گيرند و مبتني بر مباني اي همچون نظام مظهريت، حقيقت انسان، مرگ و معاد با اعتقاد به تفاوت نشئات مختلف قيامت، براي انسان در هنگام حشر لزوماً بدن طبيعي عنصري قايل هستند و در مواطن استقراريه بهشت و جهنم، جهنميان را داراي بدن طبيعي عنصري و بهشتيان را داراي بدني طبيعي و لطيف مي دانند.

کليدواژه ها: معاد، معاد جسماني، معاد روحاني، کلام، فلسفه، عرفان.