چگونگي عالم ذر با بررسي و نقد نظريات مربوط به آن

سال ششم، شماره دوم، پياپي 15، پاييز و زمستان 1394

محمد مصطفائي / دانشجوي دکتري فلسفه و كلام اسلامي دانشگاه تهران (پرديس فارابي)    hekmat_senah@yahoo.com

يحيي کبير / دانشيار گروه فلسفه و كلام اسلامي دانشگاه تهران (پرديس فارابي)                                       kabir@ut.ac.ir

دريافت: 10/2/94 - پذيرش: 16/7/94

چکيده

يکي از آموزه هاي ديني مسلمانان عالم ذر است. ازآنجاکه تعميق فهم عقايد ديني به منظور قوت بخشي به ايمان و نيز توانمندسازي در مقابل شبهات ضروري است، با بررسي آراي مختلف انديشمندان مسلمان به اين بحث پرداخته شده است. متفکران مسلمان اين بحث را از برخي آيات قرآن و نيز روايات وارده اخذ کرده اند. در عالم ذر، انسان به ربوبيت خدا و عبوديت خود شهادت داده است. دربارة کيفيت اين عالم بحث هاي فراواني در گرفت و نظرات مختلفي نيز ارائه شده است. در مجموع هفت نظريه احصا شده که عبارت اند از: حجت بودن ظاهر روايات و روا نداشتن هر گونه تأويل در آن، قول به قدم ارواح بدون بدن، اختصاص عالم ذر به گروهي خاص از انسان ها نه همة آنها، مجاز و تمثيل بودن آيات و روايات وارده، تفسير اين عالم به اخذ پيمان با بيان واقع از طريق وحي و عقل، قول به شيئيت ماهيات و ثبوت معدومات، و تفسيري باطن گرايانه از معناي آيات و روايات مربوط به عالم ذر. بسياري از اين نظرات و اقوال با مشکلاتي همراه اند که به راحتي قابل حل نيستند؛ اما از ميان آنها قوي ترين نظر تفسيري است که باطن گرايان بيان داشته اند.

کليدواژه ها: عالم ذر، عالم ميثاق، عهد الست، فطرت، علم حضوري.