قرآن و زبان انگيزشي

ضميمهسايز
6.pdf395.8 کيلو بايت

سال ششم، شماره دوم، پياپي 15، پاييز و زمستان 1394

سعيد عباسي نيا/ استاديار دانشگاه آزاد اسلامي گروه معارف اسلامي واحد آبادان.            dr.abasinya@mailfa.com

ابوالفضل ساجدي/ دانشيار گروه كلام و فلسفة دين مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره         sajedi@qabas.ne t

دريافت: 04/11/94 - پذيرش: 19/03/1395

چكيده

در زمينه زبان قرآن نظرياتي ارائه شده که اهم آنها نظرية «زبان فطرت»، «زبان عرف عام» و «زبان ويژگي محور و هدايت» است. از آنجا كه هر يك از اين آراء فقط بيانگر يكي از صفات زبان قرآن هستند، برخي انديشمندان نظرية «زبان تأليفي» را ارائه دادند. با پذيرش اين مبنا مي توان يکي از عناصر زباني  قرآن را عنصر انگيزش ناميد. در اين نوشتار برآنيم از دو طريق: (1) الهام گيري از اوصاف عام قرآن همچون اعجاز، ذكر و موعظه بودن و (2) از طريق تحليل گزاره هاي قرآني در دو قالب گزارهاي خبري و انشايي، مؤلفة انگيزش را به عنوان مؤلفه اي جدايي ناپذير از زبان آن معرفي كنيم. دراين ميان گزاره هاي انشايي از آن جهت که در محاورات عرفي نيز نوعاً براي ايجاد انگيزه به کار گرفته مي شوند و اساساً کارکردي اينچنين دارند، از تفصيل بي نيازند؛ اما بعد انگيزشي در گزاره هاي خبري قرآني دست کم از چهار طريق بررسي مي شود که عبارت اند از متکلم بودن خدا (منشأ الهي گزاره ها)، انگيزشي بودن نفس خبر و مفاد آن، سياق انگيزشي بيان اخبار و همراهي اين گزاره ها با ادات انگيزشي. در ادامه معرفت بخشي زبان انگيزشي قرآن در تقابل با نظرية ابرازگرا و احساس انگاري زبان دين نيز تبيين مي گردد.

کليدواژه ها: زبان انگيزشي، اوصاف قرآن، گزاره ها،  زبان قرآن، واقع نمايي.