روش‌شناسي و بسترشناسي فكري نظريات متكلمان شيعي مكتب بغداد (قرن چهارم و پنجم) در مسئلۀ امامت

ضميمهسايز
6.pdf1.19 مگابايت

سال هفتم، شماره اول، پياپي 17، پاييز و زمستان 1395

محمدحسين فارياب / استاديار كلام مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره m.faryab@gmail.com

دريافت: 07/06/1395 ـ پذيرش: 17/11/1395

چکيده

روش‌شناسي و بسترشناسي يک نظريه، از مهم‌ترين مسائلي است که نقش مهمي در تحليل و شناخت چرايي صدور آن نظريه دارد. متکلمان شيعي مکتب بغداد در قرن چهارم و پنجم هجري، از بزرگ‌ترين متکلمان اماميه در طول تاريخ به‌شمار مي‌آيند. با اين حال، روايات امامان معصوم عليه السلام، که از منابع اصيل تفکر ديني به‌شمار مي‌آيند، حضور کم‌رنگي در کتاب‌هاي کلامي ايشان دارند. هدف از نگارش اين مقاله، ابتدا روش‌شناسي فکري اين متکلمان، و سپس تحليل چرايي تکيۀ فراوان ايشان بر عقل در براهين و نظريات کلامي مربوط به مسئلۀ امامت با توجه به بستر فرهنگي شهر بغداد در آن دوران است. بر اساس مهم‌ترين يافته‌هاي اين نوشتار، نگاه سخت‌گيرانۀ متکلمان بغداد به احاديث و نيز تنوع مکاتب گوناگون کلامي و نيز تعصبات مذهبي و درگيري‌هاي شديد فرقه‌اي در بغداد، از مهم‌ترين عواملي است که مانع از استفادۀ لازم متکلمان شيعي از روايات در آن دوران شده است.

كليدواژه‌ها: روش‌شناسي، بسترشناسي، بغداد، متکلمان، امامت.