بررسي تحليلي نسبت نظريه «تکامل» با خداباوري و الحاد

ضمیمهاندازه
2.pdf502.79 کیلو بایت
سال سيزدهم، شماره اول، پياپي 28، بهار و تابستان 1401، ص 25-38

نوع مقاله: پژوهشي
* حميد امامي‌فر/ استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه اراک  h-emamifar@araku.ac.ir 
مهدی مهدوی اطهر/ استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه صنعتی اراک    m.athar347@gmail.com
دريافت: 03/02/1401 ـ پذيرش: 04/05/1401

چکيده
طرح نظرية «تکامل» توسط چارلز داروين در سال 1859 موجب پديدار شدن مسئله مهم تلازم منطقي تکامل با الحاد شد. چهار نگاه عمده در مواجهه با اين مسئله به وجود آمد. عده‌اي اين نظريه را نسبت به الحاد و دین‌داری بي‌طرف دانسته‌اند. عده‌اي لازمه منطقي آن را الحاد معرفي کرده‌اند. از سوی ديگر، گروهي آن را سازگار و همسو با آموزه‌هاي ديني تلقي نموده‌اند و عده ديگري احتمال صدق معرفت‌شناختي تکامل را تنها با پيش‌فرض خداباوري ممکن دانسته‌اند. اين اختلاف در غرب به تمام اشکال آن و در عالم اسلام در برخي اشکال آن جريان دارد. اين مقاله با روش تحليلي ـ توصيفي با طرح نگاه‌هاي مختلف در اين زمينه، لازمه منطقي اين نظريه را تحلیل و بيان کرده‌ است. به نظر مي‌رسد اگر نظریه تکامل را با تمام اجزا و شرايط آن در نظر بگيريم، منطقاً و در ادعا، نسبت به اصل وجود خدا ساکت است، اگرچه قطعاً با نوع خداباوري غايتمند و هدفمند در نظام هستي ناسازگار است؛ يعني اگرچه اصل وجود خدا در خود نظريه «تکامل» نفياً و اثباتاً موردبحث قرار نگرفته است و منطقاً اين مسئله ربطي به تکامل ندارد، ولي قيودي در نظريه «تکامل» مشهور گنجانده‌ شده است که با هدايتگري و هدفمندي و غايتمندي خلقت و وجود خداي حکيم و غايتمند در عالم هستي قطعاً سازگاري ندارد. از سوی ديگر، این ادعا که اين قيود را مي‌توان از تکامل جدا کرد و نظريه «تکامل» را حفظ نمود، به نظر می‌رسد ادعايي ناصواب است.

کليدواژه‌ها: داروين، دين‌داري، هدفمندي، الحاد، داروينيسم، نظرية «تکامل».
 

سال انتشار: 
1401
شماره مجله: 
28
شماره صفحه: 
25