بررسي پيش‌بيني‌ناپذيري افعال اختياري از منظر مکتب «تفکيک»؛ با تأکيد بر کتاب «مسئله علم الهي و اختيار»

ضمیمهاندازه
4.pdf578.56 کیلو بایت

سال سيزدهم، شماره اول، پياپي 28، بهار و تابستان 1401، ص 49-64

نوع مقاله: پژوهشي
احمد سعيدي / دانشيار گروه عرفان مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)  ahmadsaeidi67@yahoo.com                 
دريافت: 15/02/1401 ـ پذيرش: 02/06/1401

چکيده
چگونگي «علم تفصيلي پيشين خداوند» و رابطة آن با «اختيار انسان» ازجمله موضوعات اختلافي در بين انديشمندان است. برخي پيروان مکتب «تفکيک» که به ديدگاه تباين خالق و مخلوق باور دارند و از نظريه «تنزيه صرف» درباره صفات خداوند پيروي مي‌کنند، براي توجيه «علم الهي و نسبت آن با اختيار»، به نظريه «علم بدون معلوم»‌ پناه برده‌اند. يکي از استدلال‌هاي اين مکتب آن است ‌که فعل اختياري به سبب اختياري بودن، پيشي‌بيني‌ناپذير است و ازاين‌رو، علم الهي نمي‌تواند مانند علم بشري و داراي ارتباط با معلوم باشد و چون علم الهي با علمي که در خود مي‌يابيم متفاوت است و علمي است که «هيچ‌گونه ارتباطي با معلوم ندارد»، «هرچه در خصوص اين علم گفته مي‌شود بايد صرفاً گزاره‌ها و گزارش‌هايي تنزيهي باشد». اين مقاله با روش تحليلي و توصيفي نشان داده که نظريه «پيش‌بيني‌ناپذيري افعال اختياري» اشکالات فراواني دارد که ازجمله مهم‌ترين‌ آنها تحليل نادرست از «حقيقت اختيار» و «تنافي آن با ضرورت» است. بنابراين اين استدلالِ مکتب تفکیک ـ برای اثبات ديدگاه‌هایِ خود در زمینة «تنزيه صرف» و «علم بدون معلوم» ـ باطل است.

کليدواژه‌ها: علم الهي، علم پيشين، اختيار، فعل اختياري، مکتب تفکيک.
 

سال انتشار: 
1401
شماره مجله: 
28
شماره صفحه: 
49