Pages:
25-38
Receive Date: 2025/04/01
Accept Date: 2025/04/01
Abstract:
According to a Quranic teaching, God is not to be questioned of what He does (Al-Anbia’: 23). Examining the relationship between evaluation of the Divine actions and questioning them based on Allameh Tabataba'i's interpretation, this article tries to expand a new explanation of the unquestionability of God’s act. In a mathematical logic, "questioning" is a predicate with four parts: someone (1) questions someone else (2) about something (3) considering a specific criterion (4). The fourth part, i.e. the criterion of evaluation, in Allameh's interpretation of “la yus’al” (Al-Anbia’: 23), is the same as the third position, i.e. "God's act". He believes since the criterion for evaluating the acts of others is the wisdom and expediency derived from the Divine action, the Divine acts cannot be measured with this criterion. Therefore, the incommensurability of the Divine acts is a condition of its unquestionability. In addition to using the logic of predicates, this research also examines some of the epistemological foundations Allameh’s interpretation, in comparison with some opposite interpretations, in order to achieve a more accurate analysis of his view on the objectivity of the Divine act with wisdom.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :پیوند سنجشپذیری و بازخواستپذیری فعل الهی از دیدگاه علامه طباطبائی
Abstract:
براساس آموزه ای قرآنی، از آنچه خدا انجام می دهد سؤال (بازخواست) نمی شود (انبیاء: 23). مقاله حاضر با بررسی رابطه سنجش و بازخواست درباره افعال الهی براساس تفسیر علامه طباطبائی، تلاش دارد به تبیین تازه ای از مبنای سؤال ناپذیری فعل باری دست یابد. به زبان منطق ریاضی، «بازخواست کردن» محمولی چهار موضعی است: کسی (1) از کسی (2) درباره چیزی (3) در نسبت با معیاری مشخص (4) بازخواست می کند. در تفسیر علامه از آیۀ «لایسأل»، موضع چهارم یعنی «معیار سنجش» همان موضع سوم یعنی «فعل الهی» است. از نظر ایشان، چون ملاک سنجش افعال دیگران حکمت و مصلحتی است که از فعل الهی اقتباس شده، بنابراین افعال الهی را نمی توان با چنین ملاکی سنجید. بدین سان، سنجش ناپذیری افعال الهی به مثابه شرطی برای بازخواست ناپذیری آن قلمداد می گردد. این پژوهش علاوه بر بهره مندی از ابزار منطق محمولات، برخی مبانی معرفتی در تفسیر علامه طباطبائی در مقایسه با برخی تفاسیر رقیب را نیز بررسی می کند تا به تحلیل دقیق تری از دیدگاه ایشان در عینیت فعل الهی با حکمت دست یابد.
References:
- ابنسيده، عليبن اسماعيل، 1421ق، المحکم و المحيط الأعظم، بيروت، دار الکتب العلميه.
- ابنعاشور، محمدبن طاهر، بيتا، التحرير و التنوير، بيجا، بينا.
- ابنمنظور، محمدبن مکرم، 1414ق، لسان العرب، بيروت، دار صادر.
- ازهري، محمدبن احمد، 1421ق، تهديب اللغه، بيروت، دار احياء التراث العربي.
- باقي، عبدالرضا، 1390، «حسن و قبح عقلايي و اعتباري (بررسي مقايسه اي حسن و قبح از ديدگاه متکلمان و حکماي مسلمان بهويژه علامه طباطبائي)»، پژوهش ديني، ش 22، ص 131ـ164.
- بيضاوي، عبداللهبن عمر، 1418ق، انوار التنزيل و اسرار التأويل، بيروت، دار احياء التراث العربي.
- پاکتچي، احمد، 1398، «حسن و قبح»، در: دائرةالمعارف بزرگ اسلامي، تهران، دائرةالمعارف بزرگ اسلامي.
- تيمى، يحيىبن سلام، 1425ق، تفسير يحيىبن سلام التيمى البصرى القيروانى، بيروت، دار الكتب العلميه.
- جرجانى، عبدالقاهربن عبدالرحمن، 1430ق، درج الدرر فى تفسير القرآن العظيم، اردن، دار الفكر.
- جوادي آملي، عبدالله، 1381، «عقل و دين»، پاسدار اسلام، ش 253، ص 6-8.
- حيدري، احمد، 1383، «پرسشگري و پاسخگويي در سيرۀ پيشوايان ديني»، حکومت اسلامي، ش 34، ص 84ـ107.
- خرمشاهي، بهاءالدين، 1390، قرآنپژوهي1، تهران، علمي و فرهنگي.
- راغب اصفهاني، حسينبن محمد، 1412ق، مفردات ألفاظ القرآن، بيروت، دار القلم.
- زمخشري، محمودبن عمر، 1407ق، الکشاف عن حقائق غوامض التنزيل، بيروت، دارالکتاب العربي.
- سمرقندي، نصربن محمد، 1416ق، تفسير السمرقندي المسمي بحر العلوم، لبنان، دارالفکر.
- سيدقطب، 1425ق، فى ظلال القرآن، بيروت، دار الشروق.
- شهرستانى، محمدبن عبدالكريم، 1364، الملل و النحل، قم، شريف الرضي.
- شيرزاد، امير، 1398، «پژوهشي در انديشههاي عالمان ديني در تبيين آيۀ (لا يسئل عمل يفعل و هم يسئلون)»، پژوهشنامه کلام تطبيقي شيعه، ش 2، ص 71ـ95.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1390ق، الميزان في تفسير القرآن، بيروت، مؤسسة العلمي للمطبوعات.
- طبرانى، سليمانبن احمد، 2008م، التفسير الكبير: تفسير القرآن العظيم، اردن، دار الكتاب الثقافي.
- طبرسي، فضلبن حسن، 1372، مجمع البيان في تفسير القرآن، تهران، ناصر خسرو.
- طبري، محمدبن جرير، 1412ق، جامع البيان في تفسير القرآن، بيروت، دارالمعرفه.
- طوسي، محمدبن حسن، بيتا، التبيان في تفسير القرآن، بيروت، دار احياء التراث العربي.
- فخررازي، محمدبن عمر، 1420ق، التفسير الکبير، بيروت، دار احياء التراث العربي.
- قاسمي، عليمحمد، 1392، «حکمت کلامي؛ چيستي و ادله»، معرفت کلامي، سال چهارم، ش 2، ص 121ـ145.
- ماتريدى، محمدبن محمد، 1426ق، تأويلات أهل السنه، بيروت، دار الكتب العلميه.
- ماوردى، علىبن محمد، بيتا، النكت و العيون تفسير الماوردى، بيروت، دار الكتب العلميه.
- مصباح يزدي، محمدتقي، 1389، خداشناسي (مجموعه کتب آموزشي معارف قرآن)، تحقيق و بازنگري اميررضا اشرفي، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني.
- ـــــ ، 1391، آموزش فلسفه، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني.
- مصطفوي، حسن، 1430ق، التحقيق في کلمات القرآن الکريم، بيروت، دار الکتاب العلميه.
- مطهري، مرتضي، 1389، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
- نيشابوري، اسماعيلبن احمد، 1422ق، وجوه القرآن، تحقيق و تصحيح نجف عرشي، مشهد، بنياد پژوهشهاي اسلامي.
- واحدى، علىبن احمد، 1415ق، الوجيز فى تفسير الكتاب العزيز، بيروت، دارالقلم.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Bagheri, Mahdi, , Ahad.(2025) The Relation between the Commensurability and Questionability of the Divine Act from Allameh Tabataba’i's Point of View. Ma`rifat-e Kalami, 12(2), 25-38
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Mahdi Bagheri; Ahad ."The Relation between the Commensurability and Questionability of the Divine Act from Allameh Tabataba’i's Point of View". Ma`rifat-e Kalami, 12, 2, 2025, 25-38
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Bagheri, M, , A.(2025) 'The Relation between the Commensurability and Questionability of the Divine Act from Allameh Tabataba’i's Point of View', Ma`rifat-e Kalami, 12(2), pp. 25-38
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Bagheri, M, , A. The Relation between the Commensurability and Questionability of the Divine Act from Allameh Tabataba’i's Point of View. Ma`rifat-e Kalami, 2025; 12(2): 25-38