Ma`rifat-e Kalami, Volume 12, Issue 2, No 27, Year 2021, Pages 185-202
An Examination and Criticism of Ghazali's Solutions for the Problem of Evil
Article Type:
Research
Writers:
Akram / Assistant Professor of Philosophy of Religion, Islamic Azad University, South Tehran Branch / khaliliakram@gmail.com
Abstract:
One of the most important issues in the philosophy of religion and modern theology is the issue of "evil" which has drawn the attention of scholars of all religions and sects. This problem takes a different form in Islamic theology and is called the "problem of evil". As long as the material world exists, fight with the “evil” continues and non-religious people attack the religious beliefs of God’s attributes of justice, wisdom and mercy. Therefore, this article tries to explain and analyze Ghazali’s answers – an Ash'ari Muslim scholar - who made a great effort to solve the problem of evil. Using a "library" research method, this article examines the works of this theologian, tries to understand and present his answers to this issue, and will describe and analyze his approaches and foundations. I extracted six answers from Ghazali's works; some of which seem more acceptable which are: the superiority of good over evil, the best system (nizami ahsan), evil as a factor of growth, and the theory of "compensation".
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :بررسی و نقد راه‌حل‌های غزالی در مسئله شرور
Abstract:
یکی از مهم ترین مسائل در فلسفه دین و کلام جدید مسئله «شر» است که توجه جدی متفکران در همه ادیان و نحله ها را به خود جلب کرده است. این مسئله در کلام اسلامی صورت دیگری پیدا می کند و با عنوان «مسئله شرور» طرح می شود. تا جهان ماده باقی است، جدال با شر هم ادامه دارد و باور دینی نسبت به صفات عدالت، حکمت و رحمانیت خداوند در معرض هجوم غیرمتدینان واقع می شود، بدین روی مقاله حاضر می کوشد تا تقریر و تحلیلی از پاسخ های غزالی، عالم مسلمان اشعری که تلاش زیادی برای حل مسئله شرور نموده است، ارائه دهد. این نوشتار به شیوه «کتابخانه ای»، آثار این متکلم را بررسی کرد و ضمن تلاش برای فهم و ارائه پاسخ های وی، به توصیف و تحلیل رویکردها و مبانی آنها پرداخته است. شش پاسخ از میان آثار غزالی استخراج شد که از میان آنها، برتری خیرات نسبت به شرور، نظام احسن، شرور به مثابه عامل رشد و نظریه «جبران» قابل قبول تر به نظر می رسند.
References:
- ابن‌قيم جوزيه، محمدبن ابي‌بکر، 2007م، زاد المعاد في هدي خير، قاهره، دار الآفاق العربيه.
- آقايي پورسده‌ای، نفيسه، 1394، بررسي تطبيقي خير و شر را از ديدگاه آگوستين و امام محمد غزالي، پايان‌نامه كارشناسي ارشد، تهران، دانشگاه تهران.
- پورسينا، زهرا، ۱۳۸۸، «کاربرد سه‌گانه عقل در غزالي»، جاويدان خرد، دوره جديد، ش 3، ص 67ـ86.
- ـــــ ، ۱۳۹۱، «تحليل مباني معرفتي نظريه حسن و قبح شرعي غزالي»، فلسفه و کلام اسلامي، سال چهل و پنجم، ش 1، ص 27ـ56.
- تفتازاني، مسعودبن عمر، 1409ق، شرح المقاصد، تحقيق، تعليق و مقدمه عبدالرحمن عميره، بيروت، عالم الکتب.
- جوادي آملي، عبدالله، 1386، تفسير موضوعي قرآن کريم (صورت و سيرت انسان در قرآن)، قم، اسراء.
- حسيني، سیدمرتضی و حسين هوشنگي، 1390، «تقرير نويني از مسئله شر براساس نظريه ادراکات اعتباري علامه طباطبائي»، فلسفه و کلام اسلامی (مقالات و بررسیها، دوره چهل و چهارم، ش 1، ص 137-157.
- حلی، حسن‌بن یوسف مطهر، بی‌تا، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تحقیق حسن حسن‌زاده آملی، قم، مؤسسه نشر اسلامی.
- خسروپناه، عبدالحسين، 1390، کلام نوين ديني، قم، تعليم و تربيت اسلامي.
- سبحاني، جعفر، 1425ق، رسائل و مقالات، قم، مؤسسة امام صادق.
- صدرالمتألهين، 1380، الحکمة المتعالية في الاسفار العقليه الاربعة، تعليقات ملاهادي سبزواري، به اشراف سيدمحمد خامنه‌اي، تهران، بنياد حکمت صدرا.
- ـــــ ، 1990م، الحکمة المتعالية في الاسفار العقليه الاربعة، بيروت، دار احياء التراث العربي.
- طوسي، محمدبن حسن، 1358، تمهيد الاصول، ترجمه، مقدمه و تعليقات عبدالمحسن مشکوة‌الديني، تهران، انجمن اسلامي حکمت و فلسفه ايران.
- غزالي، محمدبن محمد، 1333، کيمياي سعادت، چ دوم، تهران، کتابخانه و چاپخانه مرکزي.
- ـــــ ، ۱۳۳۸، اعترافات غزالي ترجمه المنقذ من الضلال، ترجمة زين‌الدين کيايي‌نژاد، کتابخانه اينترنتي اميد ايران.
- ـــــ ، ۱۳۸۲، تهافت الفلاسفه، تهران، شمس تبريزي.
- ـــــ ، 1409ق، الاقتصاد في الاعتقاد، بيروت، دار الکتب العلميه.
- ـــــ ، 1416ق، مجموعه رسائل (رساله‌هاي روضة‌الطالبين و عمدة‌السالکين، قواعد العقايد في التوحيد، سر العالمين و کشف ما في الدارين، الحکمة في مخلوقات الله تعالي، الرسالۀ اللدنيه، الجام العوام عن العلم الکلام)، بيروت، دارالفکر.
- ـــــ ، 1429ق، التبر المسلوک في نصيحة الملوک، تحقيق طعيمي هيثم خليفه، بيروت، المکتبة العصريه.
- ـــــ ، ۱۹۹۵م، ميزان العمل، تحقيق علي بوملهم، بيروت، دار و مکتبة الهلال.
- ـــــ ، ۲۰۰۱م، المقصد الأسني في شرح الأسماء الحسني، تحقيق محمد عثمان الخشت، قاهره، مکتبة الساعي للنشر و التوزيع.
- ـــــ ، بي‌تا ـ الف، احياء علوم الدين، مقدمه عبدالقادربن شيخ عيدروس، تحقيق حافظ عراقي و عبدالرحيم بن حسين، بي‌جا، دارالکتاب العربي.
- ـــــ ، بي‌تا ـ ب، الأربعين في اصول الدين، بيروت، دار الکتب العلميه.
- ـــــ ، بي‌تا ـ ج، پندنامه حضرت محمد غزالي به يکي از ملوک، تهران، مطبة الطهران.
- فياض لاهيجي، عبدالرزاق، 1372، گوهر مراد، تصحيح، تقديم و تحقيق زين‌العابدين قرباني لاهيجي، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي.
- قدردان قراملکي، محمدحسن، 1395، «تأملي در ادله عقلي نظريه کسب»، فلسفه دين، ش ۲۷، ص 251ـ268.
- ـــــ ، ۱۳۹۶، «تأملي در امکان جمع توحيد افعالي و نظام عليت (تحليل ديدگاه‌ها)»، کلام اسلامي، ش ۱۰۲، ص 39ـ60.
- مجلسي، محمدباقر، 1368، بحار الانوار، بيروت، دار احياء التراث العربي.
- معین، امرالله، 1392، «بررسی و مقایسه آراء معتزله و لایب نیتس در مسأله عدل الهی»، الهیات تطبیقی، ش 9، ص 105ـ120.
- نبی، مجتبی، 1392، تبيين و تحليل مسئله شرور و عدل الهي از ديدگاه قاضي عبدالجبار، غزالي و ملاصدرا، پايان‌نامه كارشناسي ارشد، قم، دانشگاه معارف اسلامي.
Copyright © 2021 The Author(s). This article is published under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
, Akram. (2021) An Examination and Criticism of Ghazali's Solutions for the Problem of Evil . Ma`rifat-e Kalami, 12(2), 185-202
Akram ."An Examination and Criticism of Ghazali's Solutions for the Problem of Evil ". Ma`rifat-e Kalami, 12, 2, 2021, 185-202
, A.(2021) 'An Examination and Criticism of Ghazali's Solutions for the Problem of Evil ', Ma`rifat-e Kalami, 12(2), pp. 185-202
