Although Allamah Tabatabaii was expert in most religious sciences, he has not penned so much on bodily resurrection, which has caused disagreement among interpreters and propagators of his thoughts about his view on this kind of resurrection. In order to elaborate on his view on bodily resurrection, the present paper studies his anthropological views such as two dimensionality of man, authenticity, immateriality and eternity of soul, relationship between body and soul, the role of body in man’s identity and necessity of assembly of body and its quality. Its seems that although Allamah accepts most philosophical teachings of transcendent philosophy and uses them in interpreting Quranic verses on bodily resurrection, he does not accept Mulla Sadra’s theory that other worldly body is originator of soul and based on it, utilizes the principle of substantive motion for body as it is utilized for soul and proposes another explanation for bodily resurrection which can be compared with Modarres Zonooni’s view.
Title :معاد جسمانی از منظر علّامه طباطبائی، با تأکید بر تفسیر المیزان
Abstract:
علّامه طباطبائی با اینکه در بسیاری از علوم دینی صاحب نظر بوده ، در بحث معاد جسمانی کمتر قلم زده است و این مسئله موجب شده تا دیدگاه ایشان دربارهی معاد جسمانی، کانون اختلاف مفسران و مروجان اندیشه های علّامه قرار گیرد. در این نوشتار برای تبیین دیدگاه ایشان به بررسی دیدگاه های انسان شناختی ایشان همچون دوساحتی بودن انسان، اصالت نفس، مجرد و جاودانه بودن آن، رابطهی نفس و بدن و نقش بدن در هویت انسان، ضرورت حشر بدن و کیفیت آن می پردازیم. به نظر می رسد ایشان علی رغم پذیرش بیشتر آموزه های فلسفی حکمت متعالیه و تأثیر دادن آنها بر تفسیر آیات قرآن در بحث معاد جسمانی، با نپذیرفتن نظریهی صدرالمتألهین که بدن اخروی را مُنشَأ نفس و قائم به آن می داند، اصل حرکت جوهری را همان گونه که در نفس مطرح است در بدن هم مطرح می کند و تبیینی دیگر از معاد جسمانی ارائه می دهد که می توان آن را بر دیدگاه مدرس زنوزی تطبیق داد.
خوشصحبت، مرتضي، 1392، «بررسي رويكردهاي مختلف به ساحتهاي وجودي انسان و تاثير آن بر تبيين حيات پس از مرگ از نگاه متكلمان اماميه مكتب بغداد»، پاياننامه کارشناسي ارشد كلام اسلامي، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني.
دشتکي، غياثالدين منصوربن محمد، 1386، مصنفات غياثالدين منصور دشتکي، تهران، دانشگاه تهران و انجمن آثار و مفاخر فرهنگي.
ديواني، امير، 1386، «خلود نفس بدون بدن»، نقد و نظر، ش45 و 46، ص59-76.
راغب الاصفهاني، حسينبن محمد، 1988م، الاعتقادات، بيروت، مؤسسة الاشراف.
_____، 1375، الذريعة الي مکارم الشريعة، تحقيق سيدعلي ميرلوحي، اصفهان، دانشگاه اصفهان.
رفيعي قزويني، سيد ابوالحسن، 1376، غوصي در بحر معرفت، تهران، اسلام.
سبحاني، جعفر، 1425ق، مفاهيم القرآن، قم، موسسه امام صادق.
سهروردي، شهابالدين، 1375، حکمة الاشراق، (درمجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج1)، تصحيح و مقدمه هانرى كربن و سيدحسين نصر و نجفقلى حبيبي، تهران، موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى.
سيدمرتضي، ابوالقاسم عليبن حسين، 1411ق، الذخيرة في علم الکلام، تحقيق سيد احمد حسيني، قم، موسسة النشر الاسلامي.
سيوريحلي (فاضل مقداد)، مقدادبن عبدالله، 1420ق، الانوار الجلاليه في شرح الفصول النصريه، مشهد، مجمع البحوث الاسلامية.
شيخ طوسي، محمدبن حسن، 1362، تمهيدالاصول في علم الکلام، تصحيح عبدالحسين مشکوةالديني، تهران، دانشگاه تهران.
شيخ مفيد، محمدبن نعمان، 1413ق الف، المسائل السروية، قم، الموتمر العالمي للشيخ المفيد.
_____، 1413ق ب، اوائل المقالات، قم، الموتمر العالمي للشيخ المفيد.