معرفت کلامی، سال 1404، جلد شانزدهم، شماره اول، پیاپی 34، بهار و تابستان، صفحات 141-159

    تحلیلی فلسفی از عصمت امام بر اساس مبانی فلسفی ملاصدرا و پیامدهای تربیتی آن

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ منوچهر شامی نژاد / استادیار گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران / m.shaminezhad@cfu.ac.ir
    وحید گرامی / استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدة الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران / v.gerami@scu.ac.ir
    سیدمهدی حسینی / استادیار گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران / sm.hoseini@cfu.ac.ir
    dor 20.1001.1.20088876.1404.16.1.8.7
    doi 10.22034/kalami.2025.5002859
    چکیده: 
    عصمت امامان از آغاز تولد، یکی از بنیادی‌ترین باورهای کلام امامیه است. در نگاه نخست، این باور با مبانی فلسفة ملاصدرا ناسازگار می‌نماید؛ زیرا صدرالمتألهین نفس انسانی را در بدو پیدایش ضعیف می‌داند و حرکت جوهری را علت تکامل تدریجی آن معرفی می‌کند؛ اما با تحلیل فلسفی صدرایی می‌توان به عصمت امامان پی برد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چگونه می‌توان با استفاده از اصول حکمت متعالیه عصمت امامان را تبیین کرد؟ مقالة پیش رو با روش تحلیلی ـ استدلالی و بر پایة منابع کلامی و فلسفی نشان می‌دهد که اصولی مانند تشکیک وجود، اتحاد علم و وجود، و حرکت جوهری به‌خوبی قادر به تبیین فلسفی عصمت‌اند. امامان در مرتبه‌ای از شدت وجودی خلق شده‌اند که علم حضوری تام به خیر و شر دارند و به همین دلیل صدور گناه از ایشان ممتنع است. این تبیین ضمن پاسخ به شبهات مربوط به اختیار، تبعیض در خلقت و علم امام در کودکی، پیامدهای مهمی برای تربیت فردی و اجتماعی مسلمانان دارد.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    A Philosophical Analysis of the Infallibility of the Imams Based on Mulla Sadra’s Metaphysical Principles and Its Educational Implications
    Abstract: 
    The infallibility (‘iṣmah) of the Imams from the beginning of their birth is one of the most fundamental beliefs of Imami theology. At first glance, this belief appears incompatible with the foundations of Mullā Ṣadrā’s philosophy, because Ṣadr al-Muti’allihīn considers the human soul weak at its origin and introduces substantial motion (al-ḥarakat al- jawhariyyah) as the cause of its gradual perfection. However, through a Ṣadra philosophical analysis, the infallibility of the Imams can be understood. The main question of this research is: how can one explain the infallibility of the Imams using the principles of transcendent philosophy (al-ḥikmah al-muta‘āliyah)? Using an analytical-argumentative method and based on theological and philosophical sources, this article shows that principles such as the gradation of existence (tashkīk al-wujūd), the unity of knowledge and existence (ittiḥād al-‘ilm wa al-wujūd), and substantial motion are well capable of providing a philosophical explanation of infallibility. The Imams are created at a level of intensity of existence such that they possess complete intuitive knowledge (‘ilm ḥuḍūrī) of good and evil, and for this reason, the commission of sin by them is impossible. This explanation, while responding to doubts concerning free will, discrimination in creation, and the Imam’s knowledge in childhood, has important implications for the individual and social upbringing of Muslims.
    References: 
    References: 
    • آملی، سیدحیدر (2005م). جامع الأسرار و منبع الأنوار. تصحیح: هانری کوربن. بیروت: مؤسسة التاریخ العرب.
    • ابن‌سینا (1404ق). الشفاء (الهیات). قم: مکتبة آیةالله المرعشی.
    • ابن‌عربی (1400ق). الفتوحات المکیه. ترجمة محمد خواجوی. تهران: مولی.
    • آشتیانی، سیدجلال‌الدین (1381). شرح زاد المسافر. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    • آشتیانی، سیدجلال‌الدین (1381). شرح زاد المسافر. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    • الهی راد، صفدر (1394). بررسی مشروعیت «نصب الهی» امام در کلام سیاسی اشاعره. معرفت کلامی، 6(2)، 93ـ115.
    • حلی، حسن‌بن‌یوسف (1365). نهج الحق و کشف الصدق و الباب الحادی عشر. شرح: فاضل مقداد. قم: نشر اسلامی.
    • سبزواری، ملاهادی (بی‌تا). اسرار الحکم. قم: مطبوعات دینی.
    • سهروردی (شیخ اشراق)، شهاب‌الدین (1375). مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
    • سید مرتضی (1986م). الشافی فی الامامه. تحقیق: سیدعبدالزهرا الحسینی الخطیب. قم: مکتبة آیةالله المرعشی.
    • شیخ مفید (1413ق). اوائل المقالات. قم: المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید.
    • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمة سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم: دار الکتب الاسلامیه.
    • طباطبایی، سیدمحمدحسین (1420ق). نهایة الحکمه. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
    • عبدالجبار (1965م). المغنی فی ابواب التوحید و العدل. تحقیق: جورج قنواتی. قاهره: المصریه.
    • عبودیت، عبدالرسول (1392). درآمدی به نظام حکمت صدرایی. تهران: سمت.
    • فارابی (1995م). آراء اهل المدینة الفاضله. بیروت: مکتبة الهلال.
    • فکوری، محسن و همکاران (1398). تکامل نفس در اندیشة صدرالمتألهین و نوصدراییان. معرفت فلسفی، 17(2)، 31ـ42.
    • ملاصدرا (1378). رسالة فی الحدوث. تصحیح: سیدحسین موسویان. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    • ملاصدرا (1387). المظاهر الالهیة فی اسرار العلوم الکمالیة. تهران: بیناد حکمت اسلامی صدرا.
    • ملاصدرا (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة. بیروت: دار التراثی.
    • ملکشاهی، حسن (1376). حرکت و استیفای اقسام آن. تهران: سروش.
    • ملک‌مکان، حمید (1385). امامت از دیدگاه اشاعره. فصلنامة اندیشة دینی، 6(18)، 85ـ112.
    • میرجعفری، سیدمحمد جواد و همکاران (1401). تحلیل و نقد نظریة وجود رابط معلول در حکمت صدرایی. معرفت فلسفی، 20(4)، 7ـ22.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شامی نژاد، منوچهر، گرامی، وحید، حسینی، سیدمهدی. (1404) تحلیلی فلسفی از عصمت امام بر اساس مبانی فلسفی ملاصدرا و پیامدهای تربیتی آن. دو فصلنامه معرفت کلامی، 16(1)، 141-159 https://doi.org/10.22034/kalami.2025.5002859.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    منوچهر شامی نژاد؛ وحید گرامی؛ سیدمهدی حسینی."تحلیلی فلسفی از عصمت امام بر اساس مبانی فلسفی ملاصدرا و پیامدهای تربیتی آن". دو فصلنامه معرفت کلامی، 16، 1، 1404، 141-159

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شامی نژاد، منوچهر، گرامی، وحید، حسینی، سیدمهدی.(1404) 'تحلیلی فلسفی از عصمت امام بر اساس مبانی فلسفی ملاصدرا و پیامدهای تربیتی آن'، دو فصلنامه معرفت کلامی، 16(1), pp. 141-159

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شامی نژاد، منوچهر، گرامی، وحید، حسینی، سیدمهدی. تحلیلی فلسفی از عصمت امام بر اساس مبانی فلسفی ملاصدرا و پیامدهای تربیتی آن. معرفت کلامی، 16, 1404؛ 16(1): 141-159